ΠΑΓΙΔΕΥΜΕΝΟΣ ΣΤΙΣ ΙΔΙΕΣ ΤΟΥ ΤΙΣ ΔΗΛΩΣΕΙΣ Ο ΤΡΑΜΠ – «ΚΡΑΤΟΣ ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΗΣ ΤΟ ΙΡΑΝ, ΔΕΝ ΘΑ ΕΠΙΤΡΕΨΩ ΝΑ ΑΠΟΚΤΗΣΕΙ ΠΥΡΗΝΙΚΟ ΟΠΛΟ» – ΓΙΑΤΙ ΔΙΣΤΑΖΕΙ ΝΑ ΕΠΙΤΕΘΕΙ;

Με τις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις να έχουν αναπτύξει πρωτοφανή ισχύ πυρός στη Μέση Ανατολή και δεκάδες χιλιάδες στρατιώτες να βρίσκονται σε κατάσταση ύψιστης επιφυλακής, ο πλανήτης παρακολουθεί με ανησυχία τις κινήσεις του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ. Κατά την ομιλία του για την Κατάσταση της Ένωσης, επιχείρησε να στείλει ξεκάθαρο μήνυμα προς την Τεχεράνη: οι Ηνωμένες Πολιτείες, είπε, δεν πρόκειται να επιτρέψουν στο Ιράν να αποκτήσει πυρηνικό όπλο. Την ίδια στιγμή, όμως, άφησε ανοιχτό το ερώτημα αν η απειλή είναι προάγγελος πολέμου ή μέρος μιας ακόμη διαπραγματευτικής μπλόφας.

Ο Αμερικανός πρόεδρος βρέθηκε αντιμέτωπος με τις ίδιες του τις δηλώσεις, καθώς μόλις οκτώ μήνες πριν είχε διακηρύξει ότι με την επιχείρηση «Midnight Hammer» είχε «εξαλείψει πλήρως» το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Τώρα υποστηρίζει ότι η Τεχεράνη επιχειρεί να το ανασυστήσει, επιχειρώντας να δικαιολογήσει εκ νέου μια σκληρή στάση. Η αντίφαση δεν πέρασε απαρατήρητη, καθώς η ρητορική περί οριστικής εξουδετέρωσης συγκρούεται με τις σημερινές προειδοποιήσεις περί επανεκκίνησης.

Στην ομιλία του, διάρκειας μίας ώρας και σαράντα επτά λεπτών —τη μεγαλύτερη σε διάρκεια στην ιστορία των σχετικών προεδρικών τοποθετήσεων— ο Τραμπ κινήθηκε σε υψηλούς τόνους. Χαρακτήρισε το Ιράν «κορυφαίο χρηματοδότη της τρομοκρατίας» και υποστήριξε ότι ευθύνεται για χιλιάδες θανάτους και ακρωτηριασμούς Αμερικανών στρατιωτών μέσω αυτοσχέδιων εκρηκτικών μηχανισμών. Ισχυρίστηκε ακόμη ότι το ιρανικό καθεστώς έχει καταστείλει βίαια εσωτερικές διαμαρτυρίες, κάνοντας λόγο για δεκάδες χιλιάδες νεκρούς διαδηλωτές. Παράλληλα, κατηγόρησε την Τεχεράνη ότι αναπτύσσει πυραυλικά συστήματα ικανά να πλήξουν ευρωπαϊκούς στόχους, αμερικανικές βάσεις και, δυνητικά, ακόμη και το έδαφος των ΗΠΑ.

Ωστόσο, ενώ η πολεμική ρητορική κλιμακωνόταν, ο ίδιος δήλωνε πως προτιμά μια συμφωνία αντί μιας στρατιωτικής σύγκρουσης. Η διπλή αυτή γραμμή —απειλή και πρόσκληση σε διαπραγμάτευση— δημιουργεί αβεβαιότητα για τις πραγματικές του προθέσεις. Πίσω από τις δηλώσεις περί αποφασιστικότητας, διακρίνεται η πολιτική πίεση που αντιμετωπίζει στο εσωτερικό, καθώς η δυναμική του εμφανίζεται μειωμένη και οι επιλογές του στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής ενδέχεται να κρίνουν πολλά.

Στο μεταξύ, η στρατιωτική συγκέντρωση στην περιοχή δεν αφήνει περιθώρια εφησυχασμού. Δύο ομάδες κρούσης αεροπλανοφόρων έχουν μεταφερθεί στη Μέση Ανατολή, ανάμεσά τους και το μεγαλύτερο αεροπλανοφόρο των ΗΠΑ, το «Τζέραλντ Ρ. Φορντ». Μαχητικά αεροσκάφη, ιπτάμενα τάνκερ και μεταγωγικά ενισχύουν τις δυνάμεις που ήδη αριθμούν από 30.000 έως 40.000 στρατιώτες. Το Πεντάγωνο έχει αναπτύξει επιπλέον αντιαεροπορικά συστήματα «Πάτριοτ» και «Θαντ», προετοιμαζόμενο για ενδεχόμενα ιρανικά αντίποινα. Θεωρητικά, απομένει μόνο η πολιτική εντολή.

Παρά την εικόνα ετοιμότητας, αμερικανικά μέσα και αναλυτές προειδοποιούν ότι μια επίθεση στο Ιράν θα μπορούσε να αποδειχθεί εξαιρετικά επικίνδυνη. Η Τεχεράνη διαθέτει εκτεταμένο πυραυλικό οπλοστάσιο, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και δίκτυο περιφερειακών συμμάχων που θα μπορούσαν να ανοίξουν πολλαπλά μέτωπα εναντίον αμερικανικών συμφερόντων. Ο λεγόμενος «άξονας αντίστασης», με οργανώσεις στον Λίβανο και την Υεμένη, αποτελεί παράγοντα που ενδέχεται να μετατρέψει μια «περιορισμένη επιχείρηση» σε γενικευμένη ανάφλεξη.

Ταυτόχρονα, οι περιφερειακοί εταίροι της Ουάσιγκτον εμφανίζονται επιφυλακτικοί. Χώρες του Κόλπου δεν δείχνουν πρόθυμες να εμπλακούν άμεσα ή να παραχωρήσουν κρίσιμες διευκολύνσεις, γεγονός που περιπλέκει τον στρατηγικό σχεδιασμό. Μια ενδεχόμενη σύρραξη θα μπορούσε επίσης να έχει σοβαρότατες οικονομικές συνέπειες. Η Τεχεράνη έχει αφήσει να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να διαταράξει τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, απ’ όπου διέρχεται μεγάλο ποσοστό των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα εκτόξευε τις τιμές ενέργειας διεθνώς.

Στο εσωτερικό των ΗΠΑ, η κοινή γνώμη εμφανίζεται κουρασμένη από την προοπτική νέων πολεμικών περιπετειών. Δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η μεγάλη πλειονότητα των πολιτών δεν επιθυμεί έναν ακόμη πόλεμο στη Μέση Ανατολή. Παράλληλα, ακόμη και στο στράτευμα καταγράφονται σημάδια κόπωσης. Η παρατεταμένη ανάπτυξη ναυτικών μονάδων έχει επιβαρύνει προσωπικό και εξοπλισμό, αναδεικνύοντας τις πρακτικές δυσκολίες μιας παρατεταμένης έντασης.

Μέσα σε αυτό το εκρηκτικό σκηνικό, ο Τραμπ προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην εικόνα του αποφασιστικού ηγέτη και στον κίνδυνο μιας σύγκρουσης με απρόβλεπτες συνέπειες. Από τη μία, διακηρύσσει ότι η «Χρυσή Εποχή» της Αμερικής έχει ήδη ξεκινήσει· από την άλλη, φλερτάρει με μια κρίση που θα μπορούσε να κλονίσει όχι μόνο τη Μέση Ανατολή αλλά και τη διεθνή οικονομία. Το ερώτημα που αιωρείται είναι αν πρόκειται για μια καλά υπολογισμένη στρατηγική πίεσης ή για ένα ριψοκίνδυνο παιχνίδι ισχύος που μπορεί να ξεφύγει από κάθε έλεγχο.