Δύο μήνες μετά την έναρξη του πολέμου με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, το Ιράν βρίσκεται σε μια πρωτόγνωρη κατάσταση: για πρώτη φορά από την ίδρυση της Ισλαμικής Δημοκρατίας το 1979, δεν υπάρχει ένας ενιαίος, αδιαμφισβήτητος κληρικός ηγέτης στην κορυφή της εξουσίας. Η δολοφονία του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ την πρώτη ημέρα του πολέμου και η ανάληψη της εξουσίας από τον τραυματισμένο γιο του, Μοτζτάμπα, έχουν εγκαινιάσει μια νέα τάξη πραγμάτων που κυριαρχείται από τους διοικητές του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης και χαρακτηρίζεται από την απουσία ενός αποφασιστικού, έγκυρου διαιτητή.
Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ παραμένει τυπικά στην κορυφή, ωστόσο άτομα που γνωρίζουν τις εσωτερικές διαβουλεύσεις τονίζουν ότι ο ρόλος του είναι κυρίως να νομιμοποιεί αποφάσεις που λαμβάνουν οι στρατηγοί, όχι να τις εκδίδει ο ίδιος. Σοβαρά τραυματισμένος από την εναρκτήρια ισραηλινή και αμερικανική επιδρομή που σκότωσε τον πατέρα του και άλλους συγγενείς, δεν έχει εμφανιστεί δημόσια και επικοινωνεί μέσω βοηθών του IRGC ή περιορισμένων ηχητικών μηνυμάτων. Στην πράξη, η εξουσία έχει συγκεντρωθεί σε έναν στενότερο, σκληρότερο εσωτερικό κύκλο με επίκεντρο το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας και το IRGC, το οποίο πλέον κυριαρχεί τόσο στη στρατιωτική στρατηγική όσο και στις βασικές πολιτικές αποφάσεις.
Αυτή η διάχυση εξουσίας έχει άμεσες επιπτώσεις στις διπλωματικές διαπραγματεύσεις. Ανώτερος αξιωματούχος της πακιστανικής κυβέρνησης, που μεσολαβεί στις συνομιλίες Ιράν — ΗΠΑ, παραδέχθηκε ότι «οι Ιρανοί είναι οδυνηρά αργοί στην αντίδρασή τους», καθώς δεν υπάρχει μία ενιαία διοικητική δομή και συχνά χρειάζονται δύο έως τρεις ημέρες για να απαντήσουν. Το διπλωματικό πρόσωπο του Ιράν στις συνομιλίες είναι ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, ενώ παράλληλα αναδείχθηκε ο πρόεδρος του κοινοβουλίου Μοχάμεντ Μπακέρ Καλιμπάφ ως βασικός κόμβος επικοινωνίας μεταξύ πολιτικών, ασφαλιτικών και κληρικών ελίτ. Στο πεδίο ωστόσο, κεντρική προσωπικότητα ήταν ο διοικητής του IRGC Αχμάντ Βαχίντι, συμπεριλαμβανομένης της νύχτας ανακοίνωσης της κατάπαυσης πυρός.
Το χάσμα στις διαπραγματεύσεις παραμένει βαθύ. Το Ιράν πρότεινε σταδιακές συνομιλίες με το πυρηνικό ζήτημα να τεθεί στην άκρη μέχρι το τέλος του πολέμου, ενώ η Ουάσινγκτον επιμένει ότι το πυρηνικό πρέπει να αντιμετωπιστεί εξαρχής. Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι το κυριότερο εμπόδιο δεν είναι οι εσωτερικές διαμάχες στην Τεχεράνη αλλά το χάσμα ανάμεσα σε αυτό που είναι διατεθειμένη να προσφέρει η Ουάσινγκτον και σε αυτό που είναι πρόθυμοι να αποδεχτούν οι σκληροπυρηνικοί Φρουροί. «Καμία πλευρά δεν θέλει να διαπραγματευτεί», σημείωσε ο πρώην διπλωμάτης Άλαν Έιρ, εξηγώντας ότι και οι δύο πλευρές πιστεύουν ότι ο χρόνος αποδυναμώνει τον αντίπαλο — το Ιράν μέσω της πίεσης στο Στενό του Ορμούζ, οι ΗΠΑ μέσω οικονομικού αποκλεισμού. Σε αυτό προστίθεται το γεγονός ότι ο Τραμπ αντιμετωπίζει πίεση ενόψει ενδιάμεσων εκλογών, ενώ το IRGC δεν μπορεί να επιτρέψει στον εαυτό του να φανεί αδύναμος. «Και για τις δύο πλευρές, η ευελιξία θα θεωρούνταν αδυναμία», κατέληξε ο Έιρ.
Η πραγματική μετατόπιση όμως είναι βαθύτερη και μακροπρόθεσμης σημασίας. Η ισχύς έχει περάσει οριστικά από τον κλήρο στις δομές ασφαλείας. «Έχουμε περάσει από τη θεϊκή δύναμη στη σκληρή δύναμη», δήλωσε ο πρώην αμερικανός διαπραγματευτής Άαρον Ντέιβιντ Μίλερ. «Από την επιρροή των κληρικών στην επιρροή του Σώματος των Φρουρών. Έτσι κυβερνάται πλέον το Ιράν». Σκληροπυρηνικές φωνές, όπως ο πρώην διαπραγματευτής για τα πυρηνικά Σαΐντ Τζαλίλι, έχουν ενισχύσει την παρουσία τους με πολεμική ρητορική, χωρίς ωστόσο να έχουν τη θεσμική βαρύτητα να επηρεάσουν ουσιαστικά τις αποφάσεις.
Σχεδόν εννέα εβδομάδες μετά την έναρξη του πολέμου, το Ιράν δεν έχει δείξει κανένα σημάδι ρήξης ή διάθεσης συνθηκολόγησης, ούτε εμφανίζεται ουσιαστική εσωτερική αντιπολίτευση. Η στρατηγική συναίνεση που έχει διαμορφωθεί είναι σαφής: αποφυγή επιστροφής σε πόλεμο πλήρους κλίμακας, διατήρηση της επιρροής στο Στενό του Ορμούζ και έξοδος από τη σύγκρουση πολιτικά, οικονομικά και στρατιωτικά ισχυρότερη. Η επιλογή που αντιμετωπίζει η ηγεσία δεν είναι πλέον ανάμεσα σε μετριοπαθή και σκληρή πολιτική — αλλά ανάμεσα σε σκληρή και ακόμα σκληρότερη.
εχουν παει και εχουν κανει κατι καλο