Μια νέα επιστημονική έρευνα φέρνει στο φως ένα επαναλαμβανόμενο και ιδιαίτερα φορτισμένο φαινόμενο που καταγράφεται σε ασθενείς στο τελικό στάδιο της ζωής: τα όνειρα και τα οράματα που εμφανίζονται τις τελευταίες ημέρες πριν τον θάνατο, με κοινά θεματικά μοτίβα ανεξάρτητα από χώρα ή κλινικό περιβάλλον.
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του νοσοκομειακού και ερευνητικού οργανισμού της Ρέτζιο Εμίλια στην Ιταλία, οι οποίοι συγκέντρωσαν μαρτυρίες 239 επαγγελματιών παρηγορητικής φροντίδας, μεταξύ νοσηλευτών, ψυχολόγων και εθελοντών ξενώνων. Οι αναφορές αφορούσαν εμπειρίες ασθενών σε τελικό στάδιο και δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Death Studies.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, τα όνειρα αυτά δεν είναι τυχαία ή μεμονωμένα. Επαναλαμβάνονται συγκεκριμένες εικόνες και αφηγήσεις: συναντήσεις με αποβιώσαντες συγγενείς, έντονο φως, σκάλες, πόρτες ή διαδρομές που παραπέμπουν σε «μετάβαση». Σε πολλές περιπτώσεις, οι ασθενείς περιγράφουν εμπειρίες ηρεμίας και συμφιλίωσης, με χαρακτηριστικές αφηγήσεις επανένωσης με αγαπημένα πρόσωπα.
Όπως σημειώνουν οι ερευνητές, η συζήτηση γύρω από αυτά τα οράματα φαίνεται να λειτουργεί ως ένας έμμεσος τρόπος έκφρασης δύσκολων συναισθημάτων, επιτρέποντας στους ασθενείς να προσεγγίσουν φόβους και υπαρξιακά ζητήματα χωρίς την πίεση της άμεσης ορθολογικής συζήτησης.
Η επιστημονική ομάδα υπογραμμίζει ότι τα όνειρα γενικά αποτελούν φυσιολογική εγκεφαλική λειτουργία, η οποία σχετίζεται με την επεξεργασία συναισθημάτων, τη μνήμη και τη μείωση του στρες. Ιδιαίτερα έντονα όνειρα εμφανίζονται στη φάση των ταχέων κινήσεων των οφθαλμών, όταν ο εγκέφαλος παρουσιάζει αυξημένη δραστηριότητα.
Παράλληλα, παρατηρείται ότι σε περιόδους έντονου στρες ή ασθένειας η ανάκληση ονείρων γίνεται συχνότερη, κάτι που είχε καταγραφεί και κατά την περίοδο της πανδημίας, όταν πολλοί άνθρωποι ανέφεραν πιο ζωντανές και συχνές ονειρικές εμπειρίες.
Στην περίπτωση των ασθενών στο τέλος της ζωής, οι ερευνητές εκτιμούν ότι η σωματική και ψυχολογική επιβάρυνση εντείνει αυτή τη διαδικασία, οδηγώντας σε πιο έντονες και συμβολικές εικόνες. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου τα οράματα αυτά συνδέονται με αίσθηση γαλήνης και αποδοχής, λειτουργώντας ως μορφή ψυχολογικής ανακούφισης.
Ωστόσο, δεν λείπουν και οι πιο σκοτεινές εμπειρίες. Ορισμένοι ασθενείς περιγράφουν ανησυχητικές ή τρομακτικές εικόνες, οι οποίες οι ειδικοί ερμηνεύουν ως πιθανή αντανάκλαση εσωτερικών συγκρούσεων ή φόβου απέναντι στον θάνατο και την απώλεια.
Παρά τα σημαντικά ευρήματα, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι το φαινόμενο παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητο. Είναι η πρώτη φορά που γίνεται συστηματική καταγραφή τέτοιων εμπειριών αποκλειστικά σε ασθενείς τελικού σταδίου, με τους ίδιους να αναγνωρίζουν ότι απαιτείται περαιτέρω έρευνα για την κατανόηση της φύσης και της λειτουργίας τους.
Σημαντικό εύρημα της μελέτης είναι επίσης ότι πολλοί ασθενείς διστάζουν να μιλήσουν για αυτά τα οράματα, φοβούμενοι ότι δεν θα γίνουν κατανοητοί ή ότι θα θεωρηθούν συγχυσμένοι, γεγονός που ενδεχομένως οδηγεί σε υποκαταγραφή του φαινομένου.
Τέλος, οι ερευνητές σημειώνουν ότι τα μοτίβα αυτά παρουσιάζουν ομοιότητες με εμπειρίες ανθρώπων που έχουν βρεθεί κοντά στον θάνατο, γεγονός που ανοίγει νέα ερωτήματα για το πώς ο ανθρώπινος εγκέφαλος επεξεργάζεται το τέλος της ζωής.
