«Όχι» στην αποκαθήλωση εικόνων από τα δικαστήρια – Το ΥΠΑΙΘΑ απαντά στην προσφυγή της Ένωσης Αθέων

Σαφές μήνυμα ότι δεν τίθεται ζήτημα απομάκρυνσης των θρησκευτικών εικόνων από τις αίθουσες των δικαστηρίων στέλνει το υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού (ΥΠΑΙΘΑ), απαντώντας στην προσφυγή της Ένωσης Αθέων στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ).

Η υπόθεση έχει επανέλθει δυναμικά στο προσκήνιο, εν μέσω έντονου δημόσιου διαλόγου και μετά την ασυνήθιστα αυστηρή παρέμβαση του Αρχιεπισκόπου Ιερώνυμου, ο οποίος προειδοποίησε για κινδύνους αλλοίωσης της εθνικής και θρησκευτικής ταυτότητας της χώρας.

Σύμφωνα με το επίσημο υπόμνημα που απέστειλε η Γενική Γραμματεία Θρησκευμάτων στο Νομικό Συμβούλιο του Κράτους, η παρουσία των ιερών εικόνων στις δικαστικές αίθουσες δεν παραβιάζει το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη, δεν επηρεάζει την αμεροληψία των δικαστών, αποτελεί στοιχείο ιστορικής και πολιτισμικής συνέχειας.

Όπως επισημαίνεται, πρόκειται για παράδοση που ανάγεται ήδη από την ίδρυση του νεότερου ελληνικού κράτους και συνδέεται άρρηκτα με την ταυτότητα του Ελληνισμού και τον ρόλο της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Η θέση αυτή ευθυγραμμίζεται και με την απόφαση 71/2019 της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας, η οποία είχε απορρίψει αντίστοιχο αίτημα αποκαθήλωσης εικόνων.

Η ανακοίνωση του ΥΠΑΙΘΑ

Όπως τονίζεται στην ανακοίνωση του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού:

«Η Ένωση Αθέων, όπως είχε κάθε δικαίωμα, κατέθεσε προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) κατά της Ελλάδας το 2020 με αίτημα την καθαίρεση των Ιερών Εικόνων από τις αίθουσες των Δικαστηρίων, επικαλούμενη την προστασία του δικαιώματος των μελών της σε δίκαιη δίκη.

Με το ίδιο αίτημα είχε προσφύγει και στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ), του οποίου η Ολομέλεια (Μείζων Σύνθεση) το απέρριψε με την απόφαση 71/2019.

Η Γενική Γραμματεία Θρησκευμάτων του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού (ΥΠΑΙΘΑ) έστειλε το υπ’ αριθμό 18022/Θ2/13.2.2026 Υπόμνημα στο Νομικό Συμβούλιο του Κράτους (ΝΣΚ) σχετικά με την προσφυγή της Ένωσης Αθέων.

Το Υπόμνημα της ΓΓΘ υποστηρίζει ότι η διατήρηση των Ιερών Εικόνων στις αίθουσες των Δικαστηρίων δεν προσβάλλει το δικαίωμα οποιουδήποτε σε δίκαιη δίκη, αλλά αποτελεί μια μακρά παράδοση, ήδη από την ίδρυση του νεότερου Ελληνικού Κράτους, η οποία συνδέεται με τον πολιτισμό και την ιστορική διαμόρφωση της ταυτότητας του Ελληνισμού αλλά και του αναντικατάστατου ρόλου της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Ως εκ τούτου η Πολιτεία έχει εκφράσει ρητά, όπως και το ΣτΕ, τη θέση της σχετικά με τους λόγους για τους οποίους δεν τίθεται υπό συζήτηση η ύπαρξη των Ιερών Εικόνων στις αίθουσες των Δικαστηρίων. Σχετικά με το μάθημα της Ηθικής, το ΥΠΑΙΘΑ εφαρμόζει με απόλυτο σεβασμό και κατά γράμμα τις αποφάσεις του ΣτΕ 1749/2019 και 1750/2019. Σύμφωνα με αυτές, το ΥΠΑΙΘΑ είναι υποχρεωμένο να εισάγει το μάθημα της Ηθικής για όσους μαθητές/τριες δεν είναι Χριστιανοί Ορθόδοξοι. Οι μαθητές/τριες που είναι Χριστιανοί Ορθόδοξοι παρακολουθούν υποχρεωτικά το μάθημα των Θρησκευτικών.

Σύμφωνα με την απόφαση του ΣτΕ, τα δύο μαθήματα είναι απολύτως διακριτά μεταξύ τους, δεν υποκαθιστά ούτε αντικαθιστά το ένα το άλλο και το κριτήριο παρακολούθησής τους είναι θρησκευτικό: οι Χριστιανοί Ορθόδοξοι παρακολουθούν το μάθημα των Θρησκευτικών και όσοι δεν είναι Χριστιανοί Ορθόδοξοι παρακολουθούν το μάθημα της Ηθικής».

Η προσφυγή της Ένωσης Αθέων και το σκεπτικό

Η Ένωση Αθέων έχει προσφύγει από το 2020 στο ΕΔΔΑ, υποστηρίζοντας ότι η παρουσία θρησκευτικών συμβόλων στους χώρους απονομής Δικαιοσύνης ενδέχεται να επηρεάζει την εικόνα ουδετερότητας του κράτους, να δημιουργεί αίσθηση μεροληψίας, να παραβιάζει το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη για πολίτες διαφορετικών πεποιθήσεων.

Παρόμοιες προσφυγές έχουν κατατεθεί και στο παρελθόν, τόσο από ιδιώτες όσο και από νομικούς, χωρίς ωστόσο να δικαιωθούν σε εθνικό επίπεδο.

Παρέμβαση Ιερώνυμου: «Προσοχή σε βιαστικές αλλαγές»

Το ζήτημα απέκτησε επιπλέον πολιτικό και κοινωνικό βάρος μετά την παρέμβαση του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος, Ιερώνυμος, ο οποίος εξέφρασε έντονο προβληματισμό για τις συζητήσεις περί απομάκρυνσης θρησκευτικών συμβόλων.

Κατά την πρόσφατη παρουσία του στη Θεσσαλονίκη, προειδοποίησε ότι τέτοιες πρωτοβουλίες ενδέχεται να ανοίξουν ευρύτερα ζητήματα που αγγίζουν την εθνική ταυτότητα, την ιστορική συνέχεια και τον ρόλο της παιδείας.

Μάλιστα, έθεσε ρητορικά το ερώτημα αν τέτοιες αλλαγές θα μπορούσαν να επεκταθούν ακόμη και σε εθνικά σύμβολα, όπως η σημαία.

Τι ισχύει για το μάθημα της Ηθικής και των Θρησκευτικών

Το ΥΠΑΙΘΑ ξεκαθαρίζει και το πλαίσιο που αφορά την εκπαίδευση, τονίζοντας ότι εφαρμόζει πλήρως τις αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας (1749/2019 και 1750/2019).

Συγκεκριμένα οι μαθητές που είναι Χριστιανοί Ορθόδοξοι παρακολουθούν υποχρεωτικά το μάθημα των Θρησκευτικών, οι μαθητές που δεν είναι Χριστιανοί Ορθόδοξοι διδάσκονται το μάθημα της Ηθικής, ενώ τα δύο μαθήματα είναι απολύτως διακριτά και δεν υποκαθιστούν το ένα το άλλο.

Το υπουργείο επισημαίνει ότι το κριτήριο επιλογής είναι θρησκευτικό και όχι παιδαγωγικό ή εναλλακτικό.