Τα μυρμήγκια, αυτά τα σχεδόν αόρατα πλάσματα που αριθμούν περίπου 20 τετράκις εκατομμύρια σε όλο τον πλανήτη, αποκαλύφθηκαν πρόσφατα σε μια εντελώς νέα διάσταση κυριολεκτικά.
Μια διεθνής επιστημονική ομάδα κατάφερε να δημιουργήσει μια εντυπωσιακή συλλογή από τρισδιάστατες απεικονίσεις σε μικρομετρική κλίμακα, που αποτυπώνουν τόσο το εσωτερικό όσο και τον εξωσκελετό 800 ειδών μυρμηγκιών από τα 14.000 είδη που είναι γνωστά, μια πραγματική «βιβλιοθήκη ζωής». Το επίπεδο λεπτομέρειας είναι τόσο εντυπωσιακό που ειδικοί το περιγράφουν σαν ένα «one-stop shop» για όποιον θέλει να μελετήσει τη μορφολογία αυτών των ζωντανών οργανισμών.
Το αποτέλεσμα αυτής της δουλειάς παρουσιάστηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Methods με το όνομα Antscan. Η βάση αυτή καλύπτει περίπου τα δύο τρίτα όλων των γενών μυρμηγκιών που είναι μια από τις πιο πολυποίκιλες ομάδες ζώων στον πλανήτη.
Πίσω από αυτή την πρωτοβουλία βρίσκονται ο εξελικτικός βιολόγος Evan Economo και ο εντομολόγος Julian Katzke, οι οποίοι ξεκίνησαν το έργο το 2019 στο Ινστιτούτο Επιστήμης και Τεχνολογίας της Οκινάουα στην Ιαπωνία, με έναν μάλλον ταπεινό στόχο, να σαρώσουν με ακτίνες Χ περίπου 200 είδη μυρμηγκιών συμπληρώνοντας μια παράλληλη προσπάθεια χαρτογράφησης των γονιδιωμάτων τους. Όμως η επιστημονική πραγματικότητα τούς φρέναρε. Με τις κλασικές μεθόδους μικρο-αξονικής τομογραφίας, κάθε μυρμήγκι απαιτούσε έως και 15 ώρες σάρωσης και έτσι το πρότζεκτ έμοιαζε να προχωρά με ρυθμούς… μυρμηγκιού.
Η ανατροπή ήρθε όταν συνεργάστηκαν με τον Thomas van de Kamp στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Καρλσρούης στη Γερμανία, όπου χρησιμοποιείται ένας επιταχυντής σωματιδίων τύπου σύγχροτρον. Εκεί, μια εξαιρετικά ισχυρή δέσμη ακτίνων Χ και αυτοματοποιημένα ρομποτικά συστήματα άλλαξαν τα πάντα. Η σάρωση ενός μυρμηγκιού που κάποτε διαρκούσε ώρες, πλέον ολοκληρωνόταν σε μόλις 30 δευτερόλεπτα. Μέσω αυτοματοποιημένης διαδικασίας, κάθε δείγμα παρήγε περίπου 3.000 δισδιάστατες εικόνες ακτίνων Χ, οι οποίες ανασυντέθηκαν σε πλήρη τρισδιάστατα μοντέλα (τομογραφήματα). Μέσα σε μία εβδομάδα εντατικής εργασίας, με βάρδιες όλο το εικοσιτετράωρο και με ένα ρομπότ να τοποθετεί ασταμάτητα το ένα δείγμα μετά το άλλο, σαρώθηκαν σχεδόν 2.200 μυρμήγκια από μουσεία και συλλογές από ολόκληρο τον κόσμο.
