Η διεθνής σκηνή παρακολουθεί μια από τις πιο επικίνδυνες διπλωματικές αναμετρήσεις των τελευταίων δεκαετιών, με φόντο το πυρηνικό πρόγραμμα της Ιράν και την αδιαπραγμάτευτη –όπως παρουσιάζεται– απαίτηση του Λευκός Οίκος.
Το μήνυμα από την Ουάσιγκτον είναι σκληρό και χωρίς «παραθυράκια»: καμία ρήτρα λήξης, καμία μελλοντική χαλάρωση, καμία «sunset clause». Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ φέρεται να απαιτεί μια διαρκή, ουσιαστικά ισόβια δέσμευση που θα περιορίζει το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα χωρίς χρονικό ορίζοντα. Μια συμφωνία που, σύμφωνα με την αμερικανική λογική, θα κλείνει οριστικά κάθε «παράθυρο» στρατιωτικής πυρηνικής εξέλιξης.
Ο ειδικός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ αποτύπωσε το κλίμα με ωμή φρασεολογία, ξεκαθαρίζοντας ότι η επιλογή για την Τεχεράνη είναι είτε πλήρης συμμόρφωση είτε «συνέπειες». Η Ουάσιγκτον θεωρεί ότι το πλαίσιο της συμφωνίας του 2015 άφηνε περιθώρια που στο μέλλον θα μπορούσαν να επιτρέψουν στην Τεχεράνη να επανεκκινήσει δυναμικά το πρόγραμμά της. Αυτή τη φορά, η απαίτηση είναι απόλυτη και διαρκής.
Το βλέμμα στρέφεται τώρα στη Γενεύη, όπου αναμένεται κρίσιμη συνάντηση. Εκεί, ο Τζάρεντ Κούσνερ και ο Γουίτκοφ πρόκειται να συναντηθούν με τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί. Η ιρανική πλευρά, πιεσμένη από περιφερειακούς μεσολαβητές όπως η Αίγυπτος, το Κατάρ, η Τουρκία και το Ομάν, εμφανίζεται διατεθειμένη να εξετάσει μια «βελτιωμένη» συμφωνία που θα εγγυάται –όπως λέει– τον ειρηνικό χαρακτήρα του προγράμματός της σε μόνιμη βάση.
Ωστόσο, το αγκάθι παραμένει: ο εμπλουτισμός ουρανίου εντός ιρανικού εδάφους. Για την Τεχεράνη, πρόκειται για ζήτημα κυριαρχίας και στρατηγικής αυτονομίας. Για τις ΗΠΑ, είναι η «κόκκινη γραμμή» που δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή.
Στην ομιλία του για την Κατάσταση της Ένωσης, ο Τραμπ παρουσίασε το Ιράν ως μείζονα απειλή για τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο στρατιωτικής δράσης σε περίπτωση αποτυχίας της διπλωματίας. Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς προειδοποίησε ότι ο πρόεδρος διαθέτει «πολλά εργαλεία», στέλνοντας μήνυμα αποφασιστικότητας.
Η αμερικανική ατζέντα, μάλιστα, δεν περιορίζεται στο πυρηνικό ζήτημα. Στο τραπέζι βρίσκονται και το βαλλιστικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, καθώς και ο ρόλος της σε περιφερειακές ένοπλες οργανώσεις. Στόχος, σύμφωνα με αμερικανικές τοποθετήσεις, είναι μια συνολική αναδιαμόρφωση των ισορροπιών στη Μέση Ανατολή, με τη συμμετοχή και αραβικών κρατών στις συζητήσεις.
Έτσι, η συνάντηση στη Γενεύη αποκτά χαρακτήρα οριακό. Θα αποδεχθεί η Τεχεράνη έναν μηχανισμό μόνιμων περιορισμών, παραδίδοντας ουσιαστικά τον έλεγχο του πυρηνικού της μέλλοντος για να αποφύγει μια στρατιωτική αναμέτρηση; Ή θα απορρίψει το τελεσίγραφο, ανοίγοντας τον δρόμο για μια επικίνδυνη κλιμάκωση;
Το αποτέλεσμα αυτής της διαπραγμάτευσης δεν αφορά μόνο δύο χώρες. Ενδέχεται να καθορίσει τη σταθερότητα ολόκληρης της περιοχής – και ίσως να αναδιαμορφώσει τον παγκόσμιο γεωπολιτικό χάρτη για τα επόμενα χρόνια.
