Σε μια χρονιά-ορόσημο για τις διατλαντικές σχέσεις, οι Ευρωπαίοι ηγέτες εμφανίζονται αποφασισμένοι να χαράξουν πιο αυτόνομη αμυντική πορεία, καθώς η εμπιστοσύνη προς τις Ηνωμένες Πολιτείες δοκιμάζεται.
Στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, περιέγραψε το κλίμα ως σημείο καμπής, τονίζοντας ότι «κάποιες γραμμές έχουν ήδη ξεπεραστεί», αποτυπώνοντας την αίσθηση βαθιάς μετατόπισης στο ευρωπαϊκό στρατηγικό τοπίο.
Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο έχει επαναφέρει την αβεβαιότητα γύρω από τη μακροπρόθεσμη δέσμευση της Ουάσιγκτον στην ευρωπαϊκή ασφάλεια. Οι δηλώσεις του για ενδεχόμενη προσάρτηση της Γροιλανδίας λειτούργησαν ως καμπανάκι στις Βρυξέλλες και σε άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, ενισχύοντας τους φόβους ότι η αμερικανική ομπρέλα προστασίας ενδέχεται να μην θεωρείται δεδομένη.
Αν και ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο επιχείρησε να κατευνάσει τις ανησυχίες στο Μόναχο, οι αποστάσεις παραμένουν. Η απουσία σαφούς αναφοράς στη Ρωσία και στον πόλεμο στην Ουκρανία δεν πέρασε απαρατήρητη, ιδίως τη στιγμή που η σύγκρουση εισέρχεται στο πέμπτο της έτος και η Μόσχα αντιμετωπίζεται από πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ως διαρκής απειλή.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο καγκελάριος της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς, ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν και ο πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου Κιρ Στάρμερ υπογράμμισαν την ανάγκη για έναν ισχυρότερο «ευρωπαϊκό πυλώνα» εντός του ΝΑΤΟ. Η φιλοδοξία είναι διττή: αφενός η ενίσχυση της ευρωπαϊκής επιχειρησιακής ικανότητας, αφετέρου η δημιουργία ασφαλιστικής δικλείδας απέναντι σε πιθανές μελλοντικές μεταβολές της αμερικανικής πολιτικής.
Η συζήτηση για ευρωπαϊκή πυρηνική αποτροπή, με φόντο τη γαλλική πυρηνική δύναμη, προσθέτει νέο βάρος στις εξελίξεις. Το Παρίσι εμφανίζεται διατεθειμένο να ανοίξει διάλογο για ευρύτερο ευρωπαϊκό ρόλο, σε μια περίοδο όπου η στρατηγική αυτονομία επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο.
Στο πεδίο των αριθμών, η εικόνα δείχνει κινητικότητα. Οι ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες έχουν αυξηθεί θεαματικά από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, ενώ οι χώρες-μέλη της Συμμαχίας έχουν συμφωνήσει σε υψηλότερους στόχους δαπανών ως ποσοστό του ΑΕΠ. Παράλληλα, προωθούνται κοινά προγράμματα για την ανάπτυξη συστημάτων μεγάλης εμβέλειας και αντιβαλλιστικής άμυνας.
Ωστόσο, δεν λείπουν τα αγκάθια. Το μελλοντικό μαχητικό αεροσκάφος FCAS, κοινό εγχείρημα Γαλλίας, Γερμανίας και Ισπανίας, παραμένει βαλτωμένο λόγω διαφωνιών για τη βιομηχανική κατανομή του έργου. Την ίδια ώρα, οι διαμάχες για το αν τα ευρωπαϊκά κονδύλια πρέπει να κατευθύνονται αποκλειστικά σε εταιρείες της ΕΕ ή να παραμένουν ανοικτά σε τρίτους παρόχους αποκαλύπτουν βαθύτερες στρατηγικές αποκλίσεις.
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι υπενθύμισε στους συνέδρους ότι ο πόλεμος δεν περιμένει τις πολιτικές διεργασίες. Με τις επιθέσεις να συνεχίζονται αδιάκοπα, το μήνυμα ήταν σαφές: η Ευρώπη καλείται να περάσει από τις διακηρύξεις στις πράξεις. Και όπως λένε διπλωματικές πηγές, «τα ψέματα τελείωσαν» — η ώρα της ευθύνης έχει φτάσει.
