Όσα ειπώθηκαν –και ακόμη περισσότερο όσα υπονοήθηκαν– στο φετινό Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός, μαζί με το γεωπολιτικό σοκ της Γροιλανδίας και τη σκληρή, σχεδόν προειδοποιητική ρητορική ηγετών για το τέλος της «τάξης που βασίζεται σε κανόνες», έχουν εκτινάξει την παγκόσμια ανησυχία σε επίπεδα που θυμίζουν προπολεμικές περιόδους. Η αίσθηση ότι ο κόσμος γλιστρά σε μια νέα, σκοτεινή εποχή δεν είναι πλέον αφηρημένη ανάλυση, αλλά μια απτή πραγματικότητα που αρχίζει να επηρεάζει άμεσα κράτη, κοινωνίες και οικονομίες. Για την Ελλάδα, αυτή η ιστορική καμπή δεν αποτελεί απλώς διεθνές θόρυβο· είναι απειλή με συγκεκριμένο, μετρήσιμο και δυνητικά οδυνηρό αντίκτυπο.
Η αποδυνάμωση της διατλαντικής σχέσης, που για δεκαετίες λειτουργούσε ως θεμέλιο ασφάλειας για την Ευρώπη, αγγίζει την Ελλάδα στον πυρήνα της στρατηγικής της θέσης. Η χώρα βασίστηκε ιστορικά στη διεθνή νομιμότητα, στις συμμαχίες και στο πλαίσιο κανόνων για να εξισορροπεί την αριθμητική και στρατιωτική υπεροχή γειτονικών δυνάμεων. Σε έναν κόσμο όπου το διεθνές δίκαιο υποχωρεί και η ισχύς γίνεται το κυρίαρχο κριτήριο, η ελληνική αποτρεπτική στρατηγική δοκιμάζεται επικίνδυνα. Η αμφισβήτηση συνόρων, η εργαλειοποίηση κρίσεων και η λογική των τετελεσμένων παύουν να είναι θεωρητικά σενάρια και αποκτούν άμεση γεωπολιτική διάσταση στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Παράλληλα, η σταδιακή αποστασιοποίηση των Ηνωμένων Πολιτειών από τον ρόλο του «εγγυητή» της δυτικής τάξης δημιουργεί ένα κενό ασφάλειας που η Ευρώπη αδυνατεί ακόμη να καλύψει. Για την Ελλάδα, αυτό σημαίνει μεγαλύτερη αβεβαιότητα ως προς την αξιοπιστία των συμμαχιών σε μια κρίσιμη στιγμή. Η ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία παραμένει ζητούμενο, όχι πραγματικότητα, και μέχρι να αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο, χώρες πρώτης γραμμής όπως η Ελλάδα κινδυνεύουν να βρεθούν εκτεθειμένες σε πιέσεις και εκβιασμούς χωρίς σαφή μηχανισμό άμεσης στήριξης.
Οι ελπίδες για επιστροφή σε μια προ-Τραμπ «κανονικότητα» στις ΗΠΑ, που θα επανέφερε μια προβλέψιμη διεθνή πολιτική, αποδυναμώνονται. Τα βαθιά ρήγματα στο εσωτερικό της αμερικανικής κοινωνίας προμηνύουν έναν μακροχρόνιο κύκλο αστάθειας στην εξωτερική της στάση. Για την Ελλάδα, αυτό μεταφράζεται σε έναν κόσμο όπου οι διεθνείς εγγυήσεις γίνονται πιο αβέβαιες και η ανάγκη αυτοδύναμης αποτροπής καθίσταται επιτακτική, με σοβαρό οικονομικό και κοινωνικό κόστος.
Σε ένα σενάριο επιστροφής των σφαιρών επιρροής, η Ελλάδα κινδυνεύει να μετατραπεί σε γεωπολιτικό «σύνορο» αντί για ισότιμο εταίρο. Η στρατηγική της θέση, από πλεονέκτημα, μπορεί να εξελιχθεί σε βάρος, καθώς οι μεγάλες δυνάμεις θα διαπραγματεύονται ισορροπίες αγνοώντας τα συμφέροντα μικρότερων κρατών. Η εμπειρία δείχνει ότι σε τέτοιες συνθήκες, τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα δεν θεωρούνται αυτονόητα, αλλά αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το ενδεχόμενο πλήρους κατάρρευσης του μεταπολεμικού συστήματος κανόνων. Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, που στηρίζει την εξωτερική της πολιτική στη διεθνή νομιμότητα, ένα τέτοιο σενάριο θα σήμαινε μετάβαση σε ένα περιβάλλον όπου οι νομικές θέσεις χάνουν την αξία τους αν δεν συνοδεύονται από σκληρή ισχύ. Αυτό συνεπάγεται αυξημένες αμυντικές δαπάνες, συνεχή ένταση και έναν μόνιμο κίνδυνο κλιμάκωσης που θα επηρεάζει την οικονομία, τον τουρισμό, τις επενδύσεις και την κοινωνική συνοχή.
Οι επιπτώσεις δεν θα είναι μόνο γεωπολιτικές. Η αστάθεια στο διεθνές σύστημα απειλεί την ενεργειακή ασφάλεια, τις θαλάσσιες μεταφορές και τις εμπορικές ροές από τις οποίες εξαρτάται η ελληνική οικονομία. Σε έναν κόσμο σύγκρουσης και κατακερματισμού, η Ελλάδα θα βρεθεί αντιμέτωπη με αυξημένο κόστος ζωής, πιέσεις στα δημόσια οικονομικά και νέες κοινωνικές εντάσεις, σε μια περίοδο που η κοινωνία παραμένει ευάλωτη μετά από αλλεπάλληλες κρίσεις.
Για την Ελλάδα, λοιπόν, το τέλος της «τάξης που βασίζεται σε κανόνες» δεν είναι αφηρημένη γεωπολιτική συζήτηση. Είναι ένα σενάριο που αγγίζει άμεσα την ασφάλεια, την ευημερία και την ίδια τη σταθερότητα του κράτους. Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι απλώς πώς θα προσαρμοστεί σε έναν πιο επικίνδυνο κόσμο, αλλά αν θα καταφέρει να διατηρήσει την κυριαρχία και την αυτονομία της μέσα σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου ο νόμος υποχωρεί μπροστά στη δύναμη και οι μικρές χώρες πληρώνουν πάντα το βαρύτερο τίμημα.
