Σε αυξημένη επιφυλακή βρίσκονται οι επιστήμονες διεθνώς το 2026, καθώς μια σειρά ιών εμφανίζει δυναμική που θα μπορούσε να εξελιχθεί σε σοβαρή απειλή για τη δημόσια υγεία.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η γρίπη των πτηνών H5N1, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει ξεπεράσει τα όρια των άγριων πτηνών και έχει καταγραφεί σε θηλαστικά, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα τις γαλακτοπαραγωγές αγελάδες στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η μετάδοση του ιού από πτηνά σε θηλαστικά θεωρείται κρίσιμο καμπανάκι κινδύνου, καθώς αυξάνει τις πιθανότητες γενετικής προσαρμογής που θα μπορούσε να επιτρέψει τη μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο αποτελεί βασική προϋπόθεση για την εκδήλωση πανδημίας. Τα διαθέσιμα εμβόλια δεν θεωρούνται επαρκή για την πλήρη προστασία, ωστόσο βρίσκονται σε εξέλιξη ερευνητικά προγράμματα για την ανάπτυξη νέων, πιο αποτελεσματικών σκευασμάτων.
Παράλληλα, ο ιός mpox, γνωστός στο παρελθόν ως ευλογιά των πιθήκων, έχει πλέον αποκτήσει μόνιμη παρουσία εκτός Αφρικής. Μετά τη μαζική διεθνή εξάπλωση του 2022, τα κρούσματα μειώθηκαν, χωρίς όμως να εξαλειφθεί η απειλή. Αντίθετα, σε χώρες της Κεντρικής Αφρικής καταγράφονται πιο βαριές μορφές της νόσου, ενώ από το 2025 εντοπίζονται και περιστατικά στις Ηνωμένες Πολιτείες χωρίς σαφή σύνδεση με ταξίδια, στοιχείο που προβληματίζει τις υγειονομικές αρχές.
Στη λίστα των ιών που παρακολουθούνται στενά προστίθεται και ο Oropouche, ένας ιός που μεταδίδεται μέσω εντόμων και προκαλεί συμπτώματα που θυμίζουν γρίπη. Αν και σπάνια απειλεί τη ζωή, η γεωγραφική του εξάπλωση εκτός του Αμαζονίου, σε περιοχές της Καραϊβικής και της Κεντρικής Αμερικής, ενισχύει τους φόβους ότι θα μπορούσε να εμφανιστεί και σε νέες ηπείρους, καθώς οι φορείς του υπάρχουν ήδη στη Βόρεια Αμερική.
Την ίδια ώρα, ασθένειες όπως ο τσικουνγκούνια και η ιλαρά επιστρέφουν στο προσκήνιο, με την τελευταία να ενισχύεται από τη μείωση των εμβολιασμών σε αρκετές χώρες. Επιπλέον, ειδικοί προειδοποιούν ότι ο HIV ενδέχεται να παρουσιάσει νέα άνοδο, εξαιτίας περικοπών στη διεθνή χρηματοδότηση για την πρόληψη και τη θεραπεία.
Το κοινό συμπέρασμα της επιστημονικής κοινότητας είναι σαφές: η υγεία ανθρώπων, ζώων και περιβάλλοντος αποτελεί ένα ενιαίο σύστημα. Η έγκαιρη επιτήρηση, η διεθνής συνεργασία και η επένδυση σε εμβόλια και θεραπείες θεωρούνται καθοριστικής σημασίας για να αποτραπούν νέες, ευρείας κλίμακας υγειονομικές κρίσεις
