Περισσότερες από σαράντα ημέρες οι Έλληνες αγρότες βρίσκονται στους δρόμους, με τα τρακτέρ να έχουν μετατραπεί σε σύμβολο μιας ύστατης μάχης για επιβίωση. Τα μπλόκα δεν είναι πια απλώς μια μορφή πίεσης· είναι κραυγή αγωνίας. Και απέναντί τους βρίσκεται μια κυβέρνηση που επιμένει να αντιμετωπίζει τον πρωτογενή τομέα όχι ως στρατηγικό πυλώνα της χώρας, αλλά ως πρόβλημα προς διαχείριση – ή, ακόμα χειρότερα, ως κόστος που πρέπει να εξαλειφθεί.
Η τακτική είναι γνώριμη: καρότο και μαστίγιο. Αρχικά αδιαλλαξία και το κυνικό «ό,τι δώσαμε, δώσαμε». Στη συνέχεια, υπό το βάρος της κοινωνικής πίεσης, μια πρόσκληση σε διάλογο στο Μέγαρο Μαξίμου. Όμως οι αγρότες γνωρίζουν καλά ότι ο διάλογος χωρίς πολιτική βούληση είναι κενό γράμμα. Γι’ αυτό και δηλώνουν ανοιχτοί στη συζήτηση, αλλά ξεκάθαροι: τα μπλόκα δεν λύνονται με λόγια.
Ένας αγώνας με υπαρξιακά χαρακτηριστικά
Ανεξαρτήτως της τελικής έκβασης των κινητοποιήσεων, ένα γεγονός δεν μπορεί πλέον να αμφισβητηθεί: ο αγώνας των αγροτών έχει περάσει σε υπαρξιακό επίπεδο. Δεν αφορά μόνο επιδοτήσεις ή φορολογικές ελαφρύνσεις. Αφορά το αν θα υπάρχει αύριο πρωτογενής τομέας στην Ελλάδα ή αν η χώρα θα μετατραπεί οριστικά σε εισαγωγέα τροφίμων, εξαρτημένη από τις διεθνείς αγορές και τα γεωπολιτικά τους παιχνίδια.
Πίσω από τα τρακτέρ: ποιοι είναι οι αγρότες του σήμερα
Σε αντίθεση με το στερεότυπο του «γερασμένου» αγρότη, τα μπλόκα αποκαλύπτουν μια διαφορετική πραγματικότητα. Νέοι άνθρωποι, οικογένειες, παιδιά μεγαλώνουν δίπλα στα τρακτέρ. Άνθρωποι που επέλεξαν – ή αναγκάστηκαν – να μείνουν στην ύπαιθρο και να κρατήσουν ζωντανή την παραγωγή. Αυτοί οι άνθρωποι αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής περιφέρειας, στηρίζοντας όχι μόνο τη διατροφική ασφάλεια, αλλά και δεκάδες άλλους κλάδους της οικονομίας.
Τα στοιχεία που η κυβέρνηση αγνοεί
Τα επίσημα δεδομένα είναι αμείλικτα. Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, σχεδόν 470.000 άνθρωποι απασχολούνται στη γεωργία, την κτηνοτροφία, την αλιεία και τη δασοκομία. Οι αγρότες αντιστοιχούν σχεδόν στο 10% της συνολικής απασχόλησης – ένα από τα υψηλότερα ποσοστά στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Κι όμως, παρά τη σημασία του κλάδου, οι θέσεις εργασίας στον πρωτογενή τομέα έχουν μειωθεί δραματικά τα τελευταία χρόνια. Μέσα σε δεκαπέντε χρόνια, η απασχόληση έχει συρρικνωθεί κατά περίπου 15%, χωρίς κανένα σοβαρό σχέδιο αναστροφής αυτής της πορείας.
Γηράσκοντες αγρότες, ανύπαρκτη ανανέωση
Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η ηλικιακή εικόνα. Οι νέοι αγρότες είναι είδος προς εξαφάνιση. Μόλις το 7% των επικεφαλής αγροτικών εκμεταλλεύσεων στην Ελλάδα είναι κάτω των 40 ετών – από τα χαμηλότερα ποσοστά στην ΕΕ. Αντίθετα, ένα τεράστιο ποσοστό παραγωγών είναι άνω των 65 ετών.
Αυτή δεν είναι «φυσική εξέλιξη». Είναι αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών που καθιστούν την αγροτική δραστηριότητα μη βιώσιμη για τους νέους. Υψηλό κόστος παραγωγής, ακριβή ενέργεια, έλλειψη υποδομών, αβεβαιότητα και συνεχής απαξίωση.
Οικογενειακή παραγωγή υπό ασφυξία
Η ελληνική γεωργία παραμένει σχεδόν αποκλειστικά οικογενειακή. Οι αγρότες δουλεύουν μόνοι τους ή με τα μέλη της οικογένειας, χωρίς ουσιαστική στήριξη. Την ίδια στιγμή, η πραγματική εργασία στα χωράφια στηρίζεται σε «αόρατους» εργάτες γης, κυρίως μετανάστες, που εργάζονται εποχικά, συχνά ανασφάλιστοι και εκτεθειμένοι σε ακραία εκμετάλλευση.
Η κυβέρνηση γνωρίζει το πρόβλημα, αλλά επιλέγει να το διαχειρίζεται πρόχειρα, με ημίμετρα μετακλήσεων και χωρίς σοβαρό πλαίσιο προστασίας και ένταξης. Το αποτέλεσμα είναι διπλό: έλλειψη εργατικών χεριών και αναπαραγωγή συνθηκών ντροπής για μια ευρωπαϊκή χώρα.
Πολιτική ευθύνη χωρίς άλλοθι
Η εικόνα είναι σαφής: ο πρωτογενής τομέας ασφυκτιά. Και αυτή η ασφυξία δεν είναι τυχαία. Είναι το αποτέλεσμα μιας πολιτικής που θεωρεί τη γεωργία «παρωχημένη», που προκρίνει τις εισαγωγές αντί της εγχώριας παραγωγής και που αφήνει τους αγρότες μόνους απέναντι σε ένα εκρηκτικό μείγμα κόστους, κλιματικής κρίσης και διεθνούς ανταγωνισμού.
Τα μπλόκα δεν είναι εκβιασμός. Είναι προειδοποίηση. Αν η κυβέρνηση συνεχίσει στον ίδιο δρόμο, δεν θα χαθεί απλώς ένας ακόμη κλάδος. Θα χαθεί η δυνατότητα της χώρας να παράγει, να τρέφεται και να στέκεται στα πόδια της.
Ο πρωτογενής τομέας δεν ζητά προνόμια. Ζητά να μην οδηγηθεί στον αφανισμό. Και η ευθύνη για το αν θα ακουστεί αυτή η κραυγή βαραίνει αποκλειστικά την πολιτική εξουσία.
