Από τις αρχές Μαρτίου 2026 ο πόλεμος μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών, του Ισραήλ και του Ιράν επεκτάθηκε από το στρατιωτικό πεδίο στον πυρήνα της παγκόσμιας ενεργειακής οικονομίας. Επιθέσεις σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, διυλιστήρια και υποδομές καυσίμων σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή έχουν ήδη προκαλέσει βαθιές αναταράξεις στις διεθνείς αγορές, περιορίζοντας την παραγωγή και τις εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου από χώρες του Περσικού Κόλπου. Οι ζημιές που έχουν προκληθεί δεν πρόκειται να αποκατασταθούν γρήγορα. Αντίθετα, διαμορφώνουν έναν νέο, μόνιμο κίνδυνο για την παγκόσμια προσφορά ενέργειας, ο οποίος απειλεί να μετατραπεί σε διαρθρωτική κρίση.
Ιδιαίτερα κρίσιμη θεωρείται η κατάσταση στο Κατάρ, έναν από τους σημαντικότερους προμηθευτές υγροποιημένου φυσικού αερίου για την Ευρώπη. Οι επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη σε μεγάλες ενεργειακές εγκαταστάσεις οδήγησαν στην αναστολή της παραγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου και στην κήρυξη ανωτέρας βίας στα συμβόλαια εξαγωγών. Με απλά λόγια, το Κατάρ ανακοίνωσε ότι αδυνατεί να τηρήσει τις συμβατικές του υποχρεώσεις λόγω των πολεμικών συνθηκών. Η εξέλιξη αυτή ενισχύει την ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης από τις Ηνωμένες Πολιτείες και δημιουργεί προϋποθέσεις για εκρηκτική άνοδο των τιμών, χωρίς να είναι σαφές πότε θα μπορέσει να αποκατασταθεί η ισορροπία στις αγορές.
Στο Ιράν, οι επιθέσεις έφτασαν στην ίδια την πρωτεύουσα. Ισραηλινά αεροσκάφη έπληξαν εγκαταστάσεις αποθήκευσης πετρελαίου και μονάδες διύλισης στην Τεχεράνη, προκαλώντας μεγάλες πυρκαγιές και εκτεταμένες ζημιές σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές. Οι στόχοι δεν περιορίστηκαν σε οικονομικές εγκαταστάσεις, αλλά περιλάμβαναν και αποθήκες καυσίμων που χρησιμοποιούνται από στρατιωτικές δομές του Ιράν και τους Φρουρούς της Επανάστασης, με σκοπό τον περιορισμό της δυνατότητας ανεφοδιασμού των ενόπλων δυνάμεων.
Η σύγκρουση, ωστόσο, δεν έμεινε εντός των συνόρων του Ιράν. Το Ιράν εξαπέλυσε πυραυλικές επιθέσεις και επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη σε στόχους σε διάφορες χώρες του Περσικού Κόλπου, ενώ η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ εξελίχθηκε σε σοβαρή κρίση για τη διεθνή ναυσιπλοΐα. Από το στενό αυτό πέρασμα διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η δραστική μείωση της κυκλοφορίας δεξαμενόπλοιων και η αποφυγή της περιοχής από πολλά πλοία έχουν ήδη προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στις διεθνείς αγορές.
Οι συνέπειες γίνονται ορατές σε ολόκληρη την περιοχή. Το Κουβέιτ ανακοίνωσε μείωση της παραγωγής πετρελαίου και περιορισμό των εξαγωγών λόγω των κινδύνων για τη ναυσιπλοΐα και των επιθέσεων στην περιοχή. Στη Σαουδική Αραβία, επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη έπληξαν ενεργειακές εγκαταστάσεις, μεταξύ των οποίων και μεγάλο διυλιστήριο της κρατικής εταιρείας πετρελαίου στο Ρας Τανούρα. Παρότι οι ζημιές ήταν περιορισμένες, η λειτουργία του διυλιστηρίου διακόπηκε προσωρινά για λόγους ασφαλείας, προκαλώντας νέες πιέσεις στις αγορές πετρελαίου.
Η ένταση αυτή δημιουργεί φόβους για ένα γενικευμένο ενεργειακό σοκ. Αξιωματούχοι προειδοποιούν ότι, αν ο πόλεμος συνεχιστεί, και άλλες χώρες του Περσικού Κόλπου μπορεί να αναγκαστούν να περιορίσουν ή ακόμη και να σταματήσουν τις εξαγωγές τους. Με τον τρόπο αυτό η σύγκρουση μετατρέπεται σταδιακά σε έναν ευρύτερο ενεργειακό πόλεμο, οι συνέπειες του οποίου ξεπερνούν κατά πολύ τα σύνορα της Μέσης Ανατολής.
Οι διεθνείς αγορές ήδη προεξοφλούν το ενδεχόμενο μιας μεγάλης διαταραχής στην προσφορά. Αναλυτές της επενδυτικής τράπεζας Γκόλντμαν Σακς εκτιμούν ότι το γεωπολιτικό ρίσκο στις τιμές του πετρελαίου αυξάνεται ραγδαία, καθώς η κρίση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ μπορεί να προκαλέσει πολύ μεγαλύτερο σοκ στην παγκόσμια προσφορά από ό,τι είχε αρχικά εκτιμηθεί. Σύμφωνα με την ανάλυσή τους, μόνο το ενδεχόμενο πλήρους διακοπής της διέλευσης δεξαμενόπλοιων για έξι εβδομάδες θα μπορούσε να προσθέσει περίπου δεκαοκτώ δολάρια ανά βαρέλι στην τιμή του πετρελαίου τύπου Μπρεντ.
Η βασική πρόβλεψη της τράπεζας τοποθετούσε τις τιμές γύρω στα ογδόντα δολάρια τον Μάρτιο και λίγο χαμηλότερα το δεύτερο τρίμηνο του έτους. Ωστόσο, οι εξελίξεις στον Περσικό Κόλπο αυξάνουν πλέον την πιθανότητα οι τιμές να κινηθούν πολύ υψηλότερα, ακόμη και να ξεπεράσουν τα ιστορικά επίπεδα που καταγράφηκαν το 2008 και το 2022, αν οι ροές πετρελαίου από τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν περιορισμένες.
Ήδη παρατηρείται σημαντική μείωση στη μεταφορά ενεργειακών αγαθών μέσω του στενού. Οι ροές πετρελαίου έχουν περιοριστεί κατά περίπου 1,8 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, δηλαδή περίπου δέκα τοις εκατό κάτω από τα φυσιολογικά επίπεδα. Οι εναλλακτικές διαδρομές μέσω αγωγών και λιμανιών στη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα καλύπτουν μόνο ένα μικρό μέρος αυτής της απώλειας, ενώ η αβεβαιότητα για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας οδηγεί πολλούς διαχειριστές δεξαμενόπλοιων σε στάση αναμονής.
Παράλληλα, τα ασφάλιστρα για τη μεταφορά φορτίων ενέργειας αυξάνονται απότομα, αν και αυτό από μόνο του δεν εξηγεί την πτώση των αποστολών. Σε πολλές περιπτώσεις οι ναύλοι έχουν αυξηθεί αρκετά ώστε να αντισταθμίσουν το υψηλότερο κόστος ασφάλισης. Το πραγματικό πρόβλημα είναι η γενικευμένη αβεβαιότητα και ο κίνδυνος περαιτέρω κλιμάκωσης.
Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι η απώλεια περίπου 1,7 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως από την προσφορά του Περσικού Κόλπου αποτελεί σοκ μεγαλύτερο ακόμη και από τη διαταραχή που είχε προκληθεί στην παραγωγή της Ρωσίας το 2022. Αν η κατάσταση συνεχιστεί, τα παγκόσμια αποθέματα μπορεί να μειωθούν με ταχύτητα, οδηγώντας τις τιμές σε επίπεδα που θα πλήξουν σοβαρά τη ζήτηση και την παγκόσμια οικονομία.
Μια ουσιαστική αποκλιμάκωση της κρίσης θα απαιτούσε είτε γενικότερη χαλάρωση των πολεμικών επιχειρήσεων είτε ισχυρότερη στρατιωτική προστασία των δεξαμενόπλοιων από τις Ηνωμένες Πολιτείες, είτε μια απόφαση του ίδιου του Ιράν να επιτρέψει την ασφαλή διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ. Μέχρι να συμβεί κάτι από αυτά, το γεωπολιτικό ρίσκο θα παραμένει εκρηκτικό και το ενεργειακό κόστος θα κινείται υπό τη σκιά ενός πολέμου που πλέον απειλεί να αναδιαμορφώσει ολόκληρη την παγκόσμια αγορά ενέργειας.
