Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, βρίσκεται μπροστά σε ένα σταυροδρόμι που ο ίδιος δημιούργησε. Η κρίση με το Ιράν δεν εξελίχθηκε όπως ίσως υπολόγιζε· τα τελεσίγραφα, οι απειλές και οι διαρροές περί «επικείμενου χτυπήματος» δεν παρήγαγαν το επιθυμητό αποτέλεσμα. Αντίθετα, έχουν εγκλωβίσει την Ουάσιγκτον σε μια ακριβή και πολιτικά επικίνδυνη αναμονή.
Παρά το γεγονός ότι πολλοί αναλυτές θεωρούσαν απίθανο η ένταση να παραταθεί έως τα τέλη Φεβρουαρίου ή τον Μάρτιο, η κρίση παραμένει ανοιχτή. Και πλέον δεν πρόκειται μόνο για γεωπολιτικό παίγνιο ισχύος, αλλά για μια δοκιμασία αξιοπιστίας του ίδιου του Αμερικανού προέδρου.
Πρώτο σενάριο: Άμεσο χτύπημα – μια επιλογή ρίσκου και επίδειξης ισχύος
Το ενδεχόμενο επίθεσης μέσα στις επόμενες ημέρες θα σήμαινε ότι ο Τραμπ έχει ήδη αποφασίσει να κλιμακώσει, περιμένοντας απλώς την ολοκλήρωση στρατιωτικών προετοιμασιών ή την οριστική κατάρρευση των συνομιλιών με την Τεχεράνη.
Ωστόσο, ένα τέτοιο βήμα θα εξέθετε τον ίδιο σε σφοδρή κριτική: θα φαινόταν πως τα περί «διαπραγματεύσεων» ήταν απλώς ένα επικοινωνιακό προπέτασμα καπνού. Αν μάλιστα απορρίψει άμεσα μια πιθανή ιρανική πρόταση χωρίς ουσιαστική αξιολόγηση, θα ενισχύσει την εντύπωση ότι επιδιώκει τη σύγκρουση για λόγους εντυπώσεων και όχι στρατηγικής αναγκαιότητας.
Δεύτερο σενάριο: Η «διορία» των δύο εβδομάδων – ένα τελεσίγραφο που γυρίζει μπούμερανγκ
Το επικρατέστερο σενάριο μεταθέτει την απόφαση στις αρχές ή στα μέσα της επόμενης εβδομάδας. Ο Τραμπ είχε δώσει στο Ιράν διορία δύο εβδομάδων, απειλώντας με στρατιωτική δράση.
Όμως οι προθεσμίες του μοιάζουν να μετακινούνται. Στην πράξη, λειτουργούν περισσότερο ως εργαλείο πίεσης παρά ως δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα. Το πρόβλημα είναι ότι όσο παρατείνεται η απειλή χωρίς υλοποίηση, η αξιοπιστία φθείρεται.
Αν τελικά δώσει στον ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, όλο το περιθώριο και απορρίψει στο τέλος μια νέα πρόταση ως ανεπαρκή, τότε η επίθεση θα παρουσιαστεί ως «αναγκαστική». Όμως το ερώτημα θα παραμείνει: ήταν εξαρχής προδιαγεγραμμένη;
Στο μεταξύ, η διατήρηση εκτεταμένης αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην περιοχή συνεπάγεται τεράστιο οικονομικό κόστος. Η κινητοποίηση δυνάμεων, τα αεροπλανοφόρα, οι βάσεις και η επιφυλακή προσωπικού δεν είναι δωρεάν επίδειξη ισχύος. Σε μια περίοδο εσωτερικών οικονομικών πιέσεων, αυτό το κόστος μπορεί να μετατραπεί σε πολιτικό βαρίδι.
Τρίτο σενάριο: Μετά το Ραμαζάνι – υπολογισμός ή αναβολή;
Η επιλογή να μετατεθεί οποιαδήποτε στρατιωτική ενέργεια μετά το τέλος του Ραμαζανιού δείχνει ότι ακόμη και ο Λευκός Οίκος αντιλαμβάνεται το εύρος των συμβολισμών.
Μια επίθεση κατά τη διάρκεια του ιερότερου μήνα του Ισλάμ θα μπορούσε να συσπειρώσει όχι μόνο την ιρανική κοινωνία αλλά και τμήματα του μουσουλμανικού κόσμου γύρω από την Τεχεράνη. Θα ενίσχυε το αφήγημα περί «ξένης επιθετικότητας» και θα αποδυνάμωνε τις εσωτερικές πιέσεις που αντιμετωπίζει το ιρανικό καθεστώς.
Αν ο Τραμπ επιλέξει αυτή τη χρονική μετατόπιση, θα φανεί πως αναγκάζεται να λάβει υπόψη του παράγοντες που αρχικά αγνόησε. Και αυτό από μόνο του αποτελεί έμμεση παραδοχή ότι τα «ψυχολογικά παιχνίδια πολέμου» δεν αποδίδουν όπως αναμενόταν.
Τέταρτο σενάριο: Παράταση της αβεβαιότητας – στρατιωτική πίεση χωρίς σύρραξη
Το λιγότερο θεαματικό αλλά ίσως πιο ρεαλιστικό ενδεχόμενο είναι η συνέχιση της έντασης χωρίς άμεση σύγκρουση. Διαρκείς απειλές, περιορισμένες κινήσεις ισχύος, διαπραγματεύσεις στο παρασκήνιο.
Σε αυτό το πλαίσιο, η απειλή χρήσης βίας λειτουργεί ως διαπραγματευτικός μοχλός. Όμως όσο παρατείνεται η κινητοποίηση χωρίς αποτέλεσμα, τόσο αυξάνεται το πολιτικό ρίσκο για τον ίδιο τον Αμερικανό πρόεδρο.
Το πολιτικό κόστος στο εσωτερικό
Η κρίση δεν είναι μόνο ζήτημα εξωτερικής πολιτικής. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η κοινή γνώμη και το Κογκρέσο παρακολουθούν.
Αν ο Τραμπ έχει πράγματι κινητοποιήσει ευρύ φάσμα αμερικανικών δυνάμεων με υψηλό δημοσιονομικό κόστος, χωρίς σαφή στρατηγική κατάληξη, τότε διακινδυνεύει να κατηγορηθεί για σπατάλη πόρων και για δημιουργία τεχνητής κρίσης. Εάν προχωρήσει σε πόλεμο, θα κριθεί για τις συνέπειες. Αν δεν προχωρήσει, θα κριθεί για την αξιοπιστία των απειλών του.
Σε κάθε περίπτωση, η επιλογή του δεν θα μείνει χωρίς πολιτικό αντίκτυπο.
Μια κρίση που δοκιμάζει την ίδια την ηγεσία
Η αντιπαράθεση με την Τεχεράνη έχει μετατραπεί σε προσωπικό στοίχημα. Όμως η διεθνής πολιτική δεν είναι τηλεοπτικό σόου όπου η ένταση διατηρείται για λόγους θεαματικότητας.
Αν τα τελεσίγραφα αποδειχθούν κενά, η αξιοπιστία των ΗΠΑ θα πληγεί. Αν μετατραπούν σε πραγματικό πόλεμο χωρίς ξεκάθαρο στόχο και διεθνή στήριξη, το κόστος – οικονομικό, διπλωματικό και ανθρώπινο – θα είναι βαρύ.
Ο Τραμπ βρίσκεται αντιμέτωπος με μια αλήθεια που συχνά αγνοείται στα παιχνίδια ισχύος: οι απειλές έχουν βάρος μόνο όταν συνοδεύονται από στρατηγική συνέπεια. Διαφορετικά, μετατρέπονται σε παγίδα για εκείνον που τις εκτοξεύει.
