Στη Νέα Υόρκη, στο ξεκίνημα της τελευταίας του χρονιάς στην ηγεσία του οργανισμού, ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες απηύθυνε αυστηρή προειδοποίηση: οι διεθνείς προκλήσεις δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν από «ένα κράτος που θα ορίζει τα πάντα» ούτε από δύο μεγάλες δυνάμεις που θα χωρίζουν σφαίρες επιρροής. Ο Γκουτέρες τόνισε ότι η διεθνής νομιμότητα και η συνεργασία δείχνουν σημάδια φθοράς, προκαλώντας ανησυχία για την ικανότητα του ΟΗΕ να μεσολαβεί σε κρίσεις.
Την ίδια περίοδο, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, προωθεί το εγχείρημά του για «Συμβούλιο Ειρήνης», μια πρωτοβουλία που ξεκίνησε για να στηρίξει την εύθραυστη κατάπαυση στο Γάζα αλλά που, σύμφωνα με τον ίδιο, μπορεί να επεκταθεί σε ευρύτερο ρόλο ειρήνευσης. Η κίνηση αυτή έχει παρουσιαστεί από την αμερικανική πλευρά ως επιθετική προσπάθεια ανάληψης πρωτοβουλίας για την επίλυση συγκρούσεων, με ορισμένους να την βλέπουν ως απάντηση στην όποια αδυναμία του πολυμερούς συστήματος.
Οι αντιδράσεις διεθνώς ήταν επιφυλακτικές: παραδοσιακοί σύμμαχοι και μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας εξέφρασαν επιφυλάξεις για τον υπερβολικό συγκεντρωτισμό εξουσιών και για τον τρόπο χρηματοδότησης που προτείνεται. Παρ’ όλα αυτά, στελέχη της Ουάσινγκτον παρουσιάζουν το εγχείρημα ως πρακτικό βήμα — μία προσπάθεια να δοθεί «λύση» εκεί όπου ο ΟΗΕ, κατά την άποψή τους, δεν αποδίδει.
Ο Γκουτέρες, μάλιστα, συνέδεσε την πολιτική σφαίρα με την τεχνολογική: χαρακτήρισε κρίσιμο να τεθούν άμεσα όρια στη λειτουργία της τεχνολογίας και ειδικά της τεχνητής νοημοσύνης, καθώς, όπως είπε, σημειώνεται μεταβίβαση ισχύος από κράτη σε μεγάλες ιδιωτικές τεχνολογικές εταιρείες, με πιθανές δυσμενείς επιπτώσεις στην ασφάλεια και στη σταθερότητα. Η προτεραιότητά του για διακυβέρνηση της τεχνητής νοημοσύνης μπαίνει έτσι στο επίκεντρο της ατζέντας του 2026.
Παρά τις επικλήσεις για περισσότερη διεθνή συνεργασία, ο ΟΗΕ αντιμετωπίζει και πρακτικά προβλήματα ρευστότητας: η μείωση των αμερικανικών συνεισφορών και οι εκκρεμότητες στη χρηματοδότηση αναγκάζουν τη Γραμματεία να επανασχεδιάσει προτεραιότητες και να προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις για να περιορίσει τις δαπάνες. Ο Γκουτέρες έχει ήδη θέσει ως στόχο την αύξηση αποδοτικότητας και την αναδιάρθρωση προγραμμάτων ενόψει του «τεταμένου» προϋπολογισμού.
Στο διπλωματικό πεδίο, η αντιπαράθεση του γενικού γραμματέα με τη νέα αμερικανική πρωτοβουλία αναδεικνύει ένα ευρύτερο ερώτημα: αν οι παραδοσιακοί θεσμοί μπορούν να προσαρμοστούν ικανοποιητικά στην ταχύτητα και την ένταση των σημερινών κρίσεων ή αν χρειάζονται συμπληρωματικές φόρμουλες ηγεσίας, όπως εκείνες που προτείνει η Ουάσινγκτον. Οι επόμενες εβδομάδες αναμένονται κρίσιμες για το πώς θα χαραχθεί η γραμμή συνεργασίας ή σύγκρουσης ανάμεσα στον ΟΗΕ και την πρωτοβουλία των ΗΠΑ.
