Μια εξαιρετικά σπάνια αστρονομική ευθυγράμμιση δύο εξωπλανητών με το άστρο τους, ένα φαινόμενο γνωστό ως exosyzygy, αναμένεται να συμβεί το 2026.
Παρότι πρόκειται για ένα από τα ελάχιστα γνωστά γεγονότα αυτού του είδους εκτός του ηλιακού μας συστήματος, είναι πολύ πιθανό να περάσει απαρατήρητο, καθώς δεν έχει προγραμματιστεί χρόνος παρατήρησης σε κανένα μεγάλο τηλεσκόπιο.
Η ευθυγράμμιση θα έχει ως αποτέλεσμα δύο πλανήτες να διέλθουν ταυτόχρονα μπροστά από τον μητρικό τους αστέρα, όπως φαίνεται από τη Γη. Πρόκειται για ένα φαινόμενο ανάλογο με εκείνο που σημειώθηκε το 2010, το οποίο όμως δεν είχε γίνει αντιληπτό σε πραγματικό χρόνο.
Τότε, η ομάδα του Teruyuki Hirano από το Τεχνολογικό Ινστιτούτο του Τόκιο εντόπισε το γεγονός εκ των υστέρων, αναλύοντας αρχειακά δεδομένα από το διαστημικό τηλεσκόπιο Kepler της NASA. Αυτή τη φορά οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι η ευθυγράμμιση έρχεται, αλλά όλα δείχνουν ότι δεν θα καταγραφεί ζωντανά.
Τι είναι το exosyzygy και γιατί έχει σημασία
Ο όρος exosyzygy περιγράφει την ευθυγράμμιση τριών ουράνιων σωμάτων, ένα φαινόμενο γνωστό ως συζυγία, σε ένα πλανητικό σύστημα εκτός του ηλιακού μας συστήματος. Προέρχεται από τη λέξη «εξωπλανήτης» και αναφέρεται ακριβώς σε αυτή την εξωηλιακή διάσταση. Από τη σκοπιά της Γης, το φαινόμενο εμφανίζεται ως ταυτόχρονη διέλευση δύο πλανητών μπροστά από τον δίσκο του άστρου τους, εντός του οπτικού πεδίου διαστημικών τηλεσκοπίων.
Τέτοιου είδους τριπλές ευθυγραμμίσεις είναι εξαιρετικά σπάνιες. Όπως αναφέρει το Graduate University for Advanced Studies (SOKENDAI), η μοναδική επιβεβαιωμένη exosyzygy μέχρι σήμερα καταγράφηκε το 2010 και αναγνωρίστηκε μόνο αναδρομικά.
Λόγω της γεωμετρίας τους, αυτά τα γεγονότα επιτρέπουν στους επιστήμονες να βελτιώσουν τις μετρήσεις των τροχιακών παραμέτρων, να ανιχνεύσουν βαρυτικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ πλανητών και ακόμη να υποψιαστούν την ύπαρξη αόρατων σωμάτων στο ίδιο σύστημα.
Παρά τη γνώση για την επερχόμενη ευθυγράμμιση, οι αστρονόμοι δεν έχουν καταφέρει να εξασφαλίσουν χρόνο παρατήρησης.
Ο προγραμματισμός σε μεγάλα επίγεια και διαστημικά τηλεσκόπια είναι ιδιαίτερα ανταγωνιστικός και συχνά «κλειδώνει» χρόνια νωρίτερα.
Έτσι, ακόμη και γεγονότα με αναγνωρισμένη επιστημονική αξία μπορεί να αποδειχθούν πρακτικά αδύνατο να ενταχθούν στο πρόγραμμα.
Σύμφωνα με το New Scientist, καμία αποστολή ή παρατηρητήριο δεν έχει δεσμευτεί επισήμως να παρακολουθήσει την ευθυγράμμιση του 2026.
Το γεγονός αυτό αναδεικνύει ένα διαχρονικό πρόβλημα στην αστρονομική έρευνα: ακόμη και προγνωσμένα, υψηλής σημασίας φαινόμενα μπορεί να «χαθούν» λόγω διοικητικών και υποδομικών περιορισμών.
Η αδυναμία παρατήρησης του φαινομένου σε πραγματικό χρόνο, το οποίο αναμένεται να συμβεί την 1η Απριλίου 2026, περιορίζει σημαντικά όσα μπορούν να μάθουν οι επιστήμονες.
Τα δεδομένα από ζωντανές διελεύσεις είναι κρίσιμα για τον υπολογισμό των μεταβολών στον χρόνο διέλευσης, μια βασική μέθοδο για την κατανόηση των βαρυτικών σχέσεων μεταξύ πλανητών.
Όταν τέτοιες σπάνιες ευκαιρίες χάνονται, δυσκολεύει και ο μακροπρόθεσμος σχεδιασμός. Η απουσία άμεσων παρατηρήσεων στερεί από την επιστημονική κοινότητα πολύτιμα δεδομένα που θα μπορούσαν να αποκαλύψουν μοτίβα και να βελτιώσουν τα μοντέλα της πλανητικής δυναμικής.
Όπως επισημαίνεται στο ίδιο ρεπορτάζ, η περιορισμένη ευελιξία στη λειτουργία των τηλεσκοπίων ενδέχεται να συνεχίσει να εμποδίζει τη μελέτη φαινομένων που δεν χωρούν εύκολα σε αυστηρά προκαθορισμένα χρονοδιαγράμματα.
