Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν πλέον καταλήξει σε ένα δύσκολο και ανησυχητικό συμπέρασμα: οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι πλέον ο αξιόπιστος σύμμαχος που πίστευαν. Καθώς οι ηγέτες των 27 κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης συγκεντρώνονται στις Βρυξέλλες για μια έκτακτη σύνοδο κορυφής, η αίσθηση αυτή κυριαρχεί σχεδόν σε κάθε ευρωπαϊκή πρωτεύουσα, σύμφωνα με εννέα Ευρωπαίους διπλωμάτες. Οι αξιωματούχοι αυτοί, προερχόμενοι από χώρες με διαφορετικούς ιστορικούς δεσμούς με τις ΗΠΑ, παρατηρούν ότι η δυσαρέσκεια είναι ιδιαίτερα έντονη σε κράτη που παραδοσιακά διατηρούσαν στενές σχέσεις με την Ουάσινγκτον.
Η ένταση δεν περιορίζεται απλώς σε φήμες ή ανησυχίες: η πρόσφατη στάση του Ντόναλντ Τραμπ, ιδίως οι βλέψεις του για τη Γροιλανδία και οι απαιτήσεις για άμεσες διαπραγματεύσεις, αποτέλεσαν τη «σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι» για πολλούς Ευρωπαίους ηγέτες. Καθ’ όλη τη διάρκεια του πρώτου έτους της δεύτερης θητείας του, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες διατήρησαν την ελπίδα ότι οι χειρότεροι φόβοι τους δεν θα επαληθευτούν, όμως η περίοδος κατευνασμού φαίνεται πλέον να έχει τελειώσει. Όπως δήλωσε ο Άντερς Φογκ Ράσμουσεν, πρώην γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, «ήρθε η ώρα να αντισταθούμε στον Τραμπ».
Η αίσθηση προδοσίας είναι διάχυτη. Διπλωμάτες που είχαν σπουδάσει ή εργαστεί στις ΗΠΑ και είχαν υποστηρίξει την ενίσχυση των διατλαντικών σχέσεων, αισθάνονται προσωπικά προδομένοι. Ένας εξ αυτών δήλωσε χαρακτηριστικά: «Το αμερικανικό μας όνειρο πέθανε. Ο Ντόναλντ Τραμπ το σκότωσε». Αυτή η συλλογική συνειδητοποίηση αναμένεται να αντικατοπτριστεί στη σύνοδο κορυφής, όχι μόνο σε ενδεχόμενες αποφάσεις για αντιποίνων στο εμπόριο, αλλά και στις τοποθετήσεις των ηγετών τόσο σε κατ’ ιδίαν συναντήσεις όσο και δημόσια. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν υπογράμμισε ήδη ότι η Ευρώπη διαθέτει «πολύ ισχυρά εργαλεία» που πρέπει να χρησιμοποιεί όταν δεν τη σέβονται.
Η ομιλία του Τραμπ στο Νταβός, όπου χαρακτήρισε τη Γροιλανδία «δικό μας έδαφος», δεν μείωσε την ένταση. Παρότι απέκλεισε τη χρήση στρατιωτικής βίας, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν το εξέλαβαν ως υποχώρηση, καθώς η σκληρή ρητορική του και οι προθέσεις του ήταν σαφείς. Η προσωρινή αναδίπλωση στο θέμα των δασμών δεν έφερε την επιθυμητή ανακούφιση: «Η ζημιά είχε ήδη γίνει», όπως επισημαίνουν διπλωμάτες.
Η σύνοδος θα αποτελέσει μια ευκαιρία για τις ευρωπαϊκές χώρες να επαναξιολογήσουν τις διατλαντικές σχέσεις και να συζητήσουν τρόπους απομείωσης του ρίσκου από την αμερικανική πολιτική. Η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε δημιουργήσει το 2023 το Μέσο Αντι-Εξαναγκασμού (Anti-Coercion Instrument – ACI) για να αντιμετωπίσει απειλές από χώρες που χρησιμοποιούν την οικονομική τους ισχύ για εκβιασμό, κυρίως την Κίνα. Το ενδεχόμενο να χρησιμοποιηθεί αυτό το «εμπορικό μπαζούκα» απέναντι στις ΗΠΑ φαντάζει πλέον όχι μόνο πιθανό, αλλά και αναγκαίο.
Η εμπιστοσύνη έχει χαθεί και οι ηγέτες της ΕΕ φαίνεται να κατανοούν ότι η προσέγγιση κατευνασμού δεν έχει πλέον θέση. Ανώτεροι διπλωμάτες συγκρίνουν την τρέχουσα κατάσταση με την περίοδο πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, επισημαίνοντας ότι οι προσεγγίσεις «Μονάχου» δεν μπορούν πλέον να εφαρμοστούν. Η απότομη πτώση του κύρους των ΗΠΑ ήταν ιδιαίτερα επώδυνη για χώρες όπως η Δανία, οι οποίες είχαν αναπτύξει στρατεύματα σε επικίνδυνες ζώνες και είχαν υποστεί σημαντικές ανθρώπινες απώλειες. Δανός αξιωματούχος μίλησε για προδοσία, τονίζοντας ότι πολλοί Ευρωπαίοι, που είχαν σπουδάσει ή εργαστεί στις ΗΠΑ, αισθάνονται ότι έχασαν έναν σημαντικό και σταθερό σύμμαχο.
Η σύνοδος αναμένεται να είναι μια στιγμή σοβαρής αξιολόγησης και στρατηγικού επανακαθορισμού των ευρωπαϊκών σχέσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες, με στόχο να διασφαλιστεί η ενότητα και η διατήρηση των συμφερόντων της Ευρώπης σε μια παγκόσμια σκηνή που αλλάζει με ραγδαίο ρυθμό.
