Η αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση στη Βενεζουέλα, που κατέληξε στη σύλληψη και μεταφορά του προέδρου Νικολάς Μαδούρο εκτός χώρας, δεν συγκλόνισε μόνο το Καράκας. Δημιούργησε μια βαθιά ρήξη στη διεθνή σκηνή, επαναφέροντας το θεμελιώδες ερώτημα: ζούμε το τέλος του διεθνούς δικαίου ή τη σταθεροποίηση μιας παγκόσμιας τάξης που καθορίζεται από τη δύναμη και την «ελευθερία», έτσι όπως την αντιλαμβάνεται η Δύση; Οι αντιδράσεις σε όλο τον κόσμο ήταν έντονες και αποκαλυπτικές για μια εποχή πολλαπλών πόλων, αντιφατικών αφηγήσεων και όλο και πιο αμφισβητούμενης νομιμότητας.
Σύμφωνα με τη New York Times, οι νεκροί από την επιχείρηση των ΗΠΑ ανέρχονται σε 80. Η επέμβαση της 3ης Ιανουαρίου 2026, που οδήγησε στη σύλληψη του Μαδούρο, προκάλεσε εκτεταμένες ζημιές και βαριές απώλειες, κυρίως στο Καράκας και σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Ο αριθμός των θυμάτων θεωρείται πιθανό να αυξηθεί, καθώς συνεχίζονται οι έρευνες στα σημεία που επλήγησαν από τα αεροπορικά χτυπήματα. Τα στοιχεία αυτά διαψεύδουν τις αμερικανικές διαβεβαιώσεις ότι πρόκειται για «χειρουργική» επιχείρηση χωρίς απώλειες, ενισχύοντας τις κατηγορίες περί δυσανάλογης χρήσης βίας και επαναφέροντας στο προσκήνιο τη συζήτηση για τη νομιμότητα της επέμβασης και τις ανθρωπιστικές συνέπειές της.
Σε αυτό το κλίμα, ο Ντόναλντ Τραμπ προειδοποίησε ότι η προσωρινή πρόεδρος Ντέλσι Ροντρίγκες θα αντιμετωπίσει «πολύ υψηλό τίμημα» αν δεν λάβει τις «σωστές αποφάσεις», αποκαλύπτοντας παράλληλα ότι είχε επικοινωνήσει τηλεφωνικά με τον Μαδούρο πριν την επιχείρηση, ζητώντας του να παραδοθεί — πρόταση που εκείνος απέρριψε. Η Ουάσινγκτον, μέσω του Τραμπ και του υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, κατέστησε σαφές ότι περιμένει πλήρη ευθυγράμμιση της μεταβατικής ηγεσίας με τις αμερικανικές απαιτήσεις.
Την ίδια στιγμή, το Ανώτατο Δικαστήριο της Βενεζουέλας όρισε την αντιπρόεδρο Ροντρίγκες ως προσωρινή αρχηγό του κράτους, επικαλούμενο το Σύνταγμα και κάνοντας λόγο για «απαγωγή» του εκλεγμένου προέδρου. Η απόφαση, βασισμένη στο άρθρο 239 παρ. 6, επιτρέπει την προσωρινή ανάληψη καθηκόντων για 90 ημέρες, με δυνατότητα παράτασης. Με αυτόν τον τρόπο, το Καράκας επιχειρεί να αποτρέψει ένα κενό εξουσίας που θα μπορούσε να αποτελέσει πρόσχημα εξωτερικής παρέμβασης, στέλνοντας μήνυμα συνέχειας του κράτους και λειτουργίας της αλυσίδας διοίκησης.
Πολλές χώρες καταδίκασαν ανοιχτά την αμερικανική επιχείρηση. Ο πρόεδρος της Σερβίας Αλεξάνταρ Βούτσιτς μίλησε για κατάρρευση του διεθνούς δικαίου και επικράτηση του «δικαίου του ισχυρού». Ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ έκανε λόγο για υπονόμευση της διεθνούς τάξης, ενώ ο πρόεδρος της Κούβας Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ χαρακτήρισε τη σύλληψη του Μαδούρο πράξη κρατικής τρομοκρατίας. Η Κίνα εξέφρασε σοκ και προειδοποίησε για απειλή στην περιφερειακή σταθερότητα, ενώ ο Λούλα ντα Σίλβα στη Βραζιλία προειδοποίησε για επικίνδυνο προηγούμενο. Ρωσία και Λευκορωσία μίλησαν για πράξη ένοπλης επιθετικότητας, με τη Μόσχα να υπενθυμίζει το δικαίωμα της Βενεζουέλας να ορίζει μόνη το μέλλον της.
Ωστόσο, δεν έλειψαν και οι χώρες που στήριξαν την αμερικανική ενέργεια, υιοθετώντας το αφήγημα περί «απελευθέρωσης». Δηλώσεις υπέρ των ΗΠΑ έκαναν πολιτικοί από την Πολωνία, το Ισραήλ, την Ουκρανία και τη Γαλλία, ενώ και ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης μίλησε για απαλλαγή από δικτατορία, σημειώνοντας ότι δεν είναι η στιγμή να εξεταστεί η νομιμότητα των ενεργειών.
Η επιχείρηση «Absolute Resolve» συνοδεύτηκε από κατηγορίες περί «ναρκο-τρομοκρατίας» και προθέσεις διεξαγωγής δίκης στις ΗΠΑ, χωρίς όμως ευρεία διεθνή συναίνεση. Ο Τραμπ δήλωσε έτοιμος ακόμη και να αναλάβει τη διακυβέρνηση της Βενεζουέλας για τη μεταβατική περίοδο, ενώ η Ροντρίγκες αντέδρασε κηρύσσοντας κατάσταση έκτακτης ανάγκης και δηλώνοντας ότι η χώρα δεν θα μετατραπεί σε αποικία.
Η υπόθεση της Βενεζουέλας απογυμνώνει μια βαθύτερη σύγκρουση: από τη μία πλευρά, την αρχή της κυριαρχίας και του διεθνούς δικαίου· από την άλλη, την πεποίθηση ότι η ισχύς και μια αυτοπροσδιοριζόμενη «ηθική αποστολή» αρκούν για να δικαιολογήσουν μονομερείς ενέργειες. Το πώς θα γραφτεί τελικά η ιστορία αυτής της επέμβασης —ως πράξη «απελευθέρωσης» ή ως επιβεβαίωση του δικαίου του ισχυρού— θα κριθεί από την πορεία της διεθνούς τάξης τα επόμενα χρόνια, πολύ πέρα από τα σύνορα της Βενεζουέλας.
