Λίγοι μπορούν να αντισταθούν στο γνώριμο σκηνικό: το παπούτσι κατεστραμμένο, ο καναπές «κατακτημένος», ένα γάβγισμα που ξεπέρασε τα όρια και έπειτα ο σκύλος να πλησιάζει με χαμηλωμένο σώμα, βλέμμα που μοιάζει παρακλητικό και ουρά που κινείται διστακτικά. Η πρώτη σκέψη πολλών κηδεμόνων είναι μία: «Ξέρει ότι έκανε λάθος».
Η επιστημονική προσέγγιση, ωστόσο, δίνει μια διαφορετική ερμηνεία. Οι σκύλοι δεν αντιλαμβάνονται τη συγγνώμη με τον ανθρώπινο, ηθικό τρόπο. Δεν επεξεργάζονται την έννοια της ενοχής όπως ο άνθρωπος, ούτε αξιολογούν τις πράξεις τους με όρους «σωστού» και «λάθους».
Αυτό που κάνουν με εξαιρετική επιτυχία είναι να «διαβάζουν» τη στάση μας: τον τόνο της φωνής, τη γλώσσα του σώματος, την ένταση ή την απογοήτευσή μας.
Το λεγόμενο «ένοχο βλέμμα» δεν αποτελεί απαραίτητα ένδειξη συνειδητοποίησης της πράξης. Συχνά είναι αντίδραση στη δική μας συμπεριφορά. Όταν υψώνεται η φωνή ή αλλάζει η έκφραση του προσώπου, ο σκύλος προσπαθεί να αποκλιμακώσει την ένταση. Πρόκειται για σήματα κατευνασμού, έμφυτες συμπεριφορές που έχουν εξελιχθεί για να διατηρείται η κοινωνική ισορροπία, είτε μέσα στην αγέλη είτε μέσα στο σπίτι.
Τα πιο συνηθισμένα σημάδια είναι το χαμηλωμένο κεφάλι, η αποφυγή οπτικής επαφής, τα αυτιά στραμμένα προς τα πίσω και το ήπιο, συγκρατημένο κούνημα της ουράς. Δεν πρόκειται για «ομολογία ενοχής», αλλά για μια προσπάθεια να αποκατασταθεί η ηρεμία. Σε πολλές περιπτώσεις, ο σκύλος θα πλησιάσει για επαφή, θα ξαπλώσει δίπλα μας ή θα φέρει ένα παιχνίδι, επιχειρώντας να επαναφέρει το κλίμα οικειότητας.
Η στάση του ανθρώπου παίζει καθοριστικό ρόλο. Οι καθυστερημένες επιπλήξεις δεν βοηθούν το ζώο να κατανοήσει τι προηγήθηκε· αντιθέτως, ενδέχεται να αυξήσουν το άγχος του. Η συνέπεια, η καθοδήγηση και η ενίσχυση της επιθυμητής συμπεριφοράς αποδεικνύονται πιο αποτελεσματικές από τις φωνές και την τιμωρία.
Τελικά, οι σκύλοι δεν λένε «συγγνώμη» με λόγια ή με ηθικούς συλλογισμούς. Εκφράζουν όμως ξεκάθαρα την ανάγκη τους για αρμονία και σύνδεση. Μέσα από τη δική τους γλώσσα, τη στάση του σώματος, την ενέργεια και τη συμπεριφορά, μας δείχνουν ότι επιδιώκουν την επαναφορά της ισορροπίας στη σχέση. Και αυτό, για όσους ζουν μαζί τους, είναι ίσως πιο ουσιαστικό από κάθε ανθρώπινη συγγνώμη.
