Μια νέα εστία έντασης διαμορφώνεται στη Λατινική Αμερική, καθώς η κυβέρνηση του Ισημερινού ανεβάζει τους τόνους απέναντι στη γειτονική Κολομβία, αποδίδοντάς της καθοριστικό ρόλο στην κλιμάκωση της βίας και στη διακίνηση ναρκωτικών που πλήττει την περιοχή. Από το Κίτο διατυπώνεται η άποψη ότι η ανεπαρκής επιτήρηση των κοινών συνόρων από την κολομβιανή πλευρά έχει επιτρέψει τη μαζική μεταφορά κοκαΐνης, με αποτέλεσμα ο Ισημερινός να μετατραπεί ταχύτατα από σχετικά ασφαλής χώρα σε πεδίο σφοδρών συγκρούσεων μεταξύ εγκληματικών οργανώσεων.
Η αντιπαράθεση αυτή αναδεικνύει και τη βαθιά απόκλιση στις πολιτικές ασφάλειας των δύο χωρών. Ο κεντροδεξιός πρόεδρος του Ισημερινού, Ντανιέλ Νομπόα, υιοθετεί μια σκληρή γραμμή καταστολής, ενώ ο αριστερός πρόεδρος της Κολομβίας, Γκουστάβο Πέτρο, προωθεί μια πιο συμφιλιωτική προσέγγιση μέσω διαλόγου με ένοπλες ομάδες. Η σύγκρουση αυτών των στρατηγικών μεταφέρεται πλέον και στο διπλωματικό επίπεδο.
Ανώτατοι αξιωματούχοι του Ισημερινού υποστηρίζουν ότι, παρά την ανάπτυξη χιλιάδων στρατιωτών και αστυνομικών στη βόρεια μεθόριο, η κολομβιανή παρουσία στην απέναντι πλευρά των συνόρων παραμένει περιορισμένη. Κατά το Κίτο, σε περιοχές όπως το Πουτουμάγιο και το Ναρίνιο, η κρατική εξουσία είναι αδύναμη και τον έλεγχο έχουν ένοπλες ομάδες. Σε αυτό το περιβάλλον, η Κολομβία, ως ο μεγαλύτερος παραγωγός κοκαΐνης παγκοσμίως, λειτουργεί –σύμφωνα με τις καταγγελίες– ως πηγή ενός «προϊόντος» που διοχετεύεται μέσω των δύσβατων συνόρων προς τα λιμάνια του Ισημερινού και από εκεί σε αγορές της Ευρώπης και των Ηνωμένων Πολιτειών. Επιπλέον, η πολιτική της «Ολικής Ειρήνης» που προωθεί ο Πέτρο θεωρείται από την κυβέρνηση Νομπόα ότι έχει μειώσει την πίεση προς τα καρτέλ, ωθώντας τα να μεταφέρουν τη δράση τους νοτιότερα.
Η γεωμορφολογία της συνοριακής γραμμής επιτείνει το πρόβλημα. Περίπου 600 χιλιόμετρα ζούγκλας, ποταμών και ορεινών όγκων δημιουργούν ένα περιβάλλον εξαιρετικά δύσκολο για τις αρχές, αλλά ιδανικό για τους διακινητές. Στην περιοχή δρουν ισχυρές και καλά οργανωμένες ομάδες, όπως οι Comandos de la Frontera και διαφωνούντες πρώην αντάρτες των FARC, ενώ στο παρασκήνιο σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν μεξικανικά καρτέλ που χρηματοδοτούν και συντονίζουν τις μεταφορές, αξιοποιώντας τοπικές συμμορίες του Ισημερινού ως ενδιάμεσους.
Η Κολομβία, από την πλευρά της, απορρίπτει τις αιτιάσεις περί αδράνειας. Η κυβέρνηση Πέτρο τονίζει ότι το πρόβλημα είναι βαθιά διαρθρωτικό και δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με μονομερείς κατηγορίες. Υποστηρίζει ότι έχουν καταστραφεί εκατοντάδες εργαστήρια επεξεργασίας κοκαΐνης κοντά στα σύνορα, ότι η στρατηγική της επικεντρώνεται στην αποδυνάμωση των οικονομικών δικτύων των καρτέλ και στην παροχή εναλλακτικών λύσεων στους αγρότες, και ότι ο Ισημερινός οφείλει να ενισχύσει τους ελέγχους στα λιμάνια και τα τελωνεία του, απ’ όπου εξέρχονται τα φορτία προς το εξωτερικό.
Για την κοινωνία του Ισημερινού, οι συνέπειες είναι ήδη ορατές και δραματικές. Η χώρα, που για χρόνια παρουσιαζόταν ως σχετικά ήρεμη εξαίρεση στην περιοχή, βιώνει πλέον εκρηκτική αύξηση της εγκληματικότητας. Οι ανθρωποκτονίες έχουν πολλαπλασιαστεί, ενώ φαινόμενα όπως αποκεφαλισμοί, εκρήξεις αυτοκινήτων και στοχευμένες δολοφονίες πολιτικών έχουν γίνει σχεδόν καθημερινά. Ο πρόεδρος Νομπόα, που εξελέγη με κεντρικό σύνθημα την αποκατάσταση της ασφάλειας, βρίσκεται υπό έντονη πίεση να αποδείξει ότι η στρατηγική του αποδίδει, και η μεταφορά μέρους της ευθύνης στην Κολομβία λειτουργεί και ως απάντηση στην κοινωνική αγανάκτηση.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι η δημόσια αυτή αντιπαράθεση κινδυνεύει να υπονομεύσει την αναγκαία διασυνοριακή συνεργασία. Αντί για συντονισμένες περιπολίες και άμεση ανταλλαγή πληροφοριών, κυριαρχεί μια λογική αμοιβαίων κατηγοριών. Ωστόσο, το πρόβλημα υπερβαίνει τα εθνικά σύνορα. Η διεθνής ζήτηση για κοκαΐνη παραμένει υψηλή και όσο τα κέρδη είναι τεράστια, τα εγκληματικά δίκτυα θα συνεχίσουν να εκμεταλλεύονται τα πιο ευάλωτα σημεία. Χωρίς μια κοινή στρατηγική που θα συνδυάζει ασφάλεια, κοινωνική ανάπτυξη στις παραμεθόριες περιοχές και αποφασιστική αντιμετώπιση της διαφθοράς και στις δύο χώρες, τα σύνορα Κολομβίας–Ισημερινού κινδυνεύουν να παραμείνουν μια ανοιχτή πληγή για ολόκληρη την περιοχή.
