Η αντιπαράθεση ανάμεσα στην Ντόναλντ Τραμπ και το Ιράν φαίνεται να μπαίνει σε μια σκοτεινή και αβέβαιη φάση. Όσο η σύγκρουση κλιμακώνεται στη Μέση Ανατολή, ο Αμερικανός πρόεδρος αφήνει πλέον να διαρρεύσει ότι η στρατιωτική εκστρατεία ίσως ολοκληρωθεί «σύντομα». Η φράση αυτή, όμως, αντί να καθησυχάσει, πυροδοτεί νέα ερωτήματα: πρόκειται για πραγματική αλλαγή στρατηγικής ή για μια αναγκαστική πολιτική υπαναχώρηση ενός ηγέτη που συνειδητοποιεί ότι μπήκε σε έναν πόλεμο χωρίς εύκολη έξοδο;
Τα μηνύματα από τον Λευκό Οίκο μοιάζουν αντιφατικά. Από τη μία πλευρά προβάλλεται η εικόνα της αποφασιστικότητας· από την άλλη, διαφαίνεται μια όλο και πιο εμφανής αναζήτηση διεξόδου. Πίσω από αυτή τη διπλή γλώσσα κρύβονται ασφυκτικές οικονομικές πιέσεις και η αυξανόμενη ανησυχία της διεθνούς κοινότητας για την εκρηκτική άνοδο στις τιμές του πετρελαίου. Στο επίκεντρο της γεωπολιτικής έντασης βρίσκονται πλέον τα στρατηγικά Στενά του Ορμούζ, ιδιαίτερα μετά τις πληροφορίες ότι η Τεχεράνη έχει προχωρήσει σε ναρκοθέτηση της περιοχής, απειλώντας την καρδιά της παγκόσμιας ενεργειακής ροής.
Ο φόβος της κάλπης
Πίσω από τις στρατιωτικές εξελίξεις πλανάται μια σκιά που ίσως αποδειχθεί πιο απειλητική για τον Λευκό Οίκο από τα ίδια τα πεδία των μαχών: οι εκλογές. Καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες πλησιάζουν προς τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, η πολιτική πίεση αυξάνεται δραματικά για τον Τραμπ.
Η αμερικανική κοινή γνώμη δείχνει ολοένα και πιο κουρασμένη από τη σύγκρουση, ενώ οι δημοσκοπήσεις καταγράφουν πτώση της υποστήριξης προς τον πόλεμο. Παράλληλα, η εκτίναξη των τιμών της ενέργειας απειλεί να πλήξει καίρια την καθημερινότητα των ψηφοφόρων. Η άνοδος της τιμής της βενζίνης δεν είναι απλώς οικονομικό ζήτημα — είναι πολιτικός εφιάλτης για έναν πρόεδρο που γνωρίζει ότι η οργή των πολιτών μπορεί να μεταφραστεί σε εκλογική τιμωρία.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι πρόσφατες δηλώσεις του ότι η στρατιωτική επιχείρηση ήταν εξαρχής «βραχείας διάρκειας» και πιθανότατα «θα τελειώσει σύντομα» μοιάζουν περισσότερο με προσπάθεια διαχείρισης της πολιτικής ζημιάς παρά με ξεκάθαρη στρατηγική. Οι ψηφοφόροι, ιδιαίτερα στο συντηρητικό στρατόπεδο, δύσκολα θα συγχωρήσουν μια σύγκρουση που ανεβάζει το κόστος ζωής και βυθίζει την οικονομία σε αβεβαιότητα.
Η θεωρία της υπαναχώρησης
Για πολλούς αναλυτές, αυτή η στάση ενισχύει ένα ειρωνικό αλλά διαδεδομένο πλέον αφήγημα γύρω από την πολιτική του Τραμπ. Το ακρωνύμιο TACO – «Trump Always Chickens Out» – χρησιμοποιείται για να περιγράψει την τάση του προέδρου να υιοθετεί επιθετική ρητορική πριν τελικά αναδιπλωθεί όταν το κόστος γίνεται υπερβολικό.
Ο όρος, που εισήγαγε ο δημοσιογράφος των Financial Times Ρόμπερτ Άρμστρονγκ, συνοψίζει μια ευρύτερη αίσθηση στις αγορές και στους αναλυτές: ότι ο Τραμπ, αφού άνοιξε το μέτωπο με την Τεχεράνη, τώρα αναζητά απεγνωσμένα μια πόρτα εξόδου.
Παρά τις προσπάθειες του υπουργού Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ να εμφανίσει την κατάσταση ως μέρος ενός προσεκτικά σχεδιασμένου χρονοδιαγράμματος, αρκετοί ειδικοί εκτιμούν ότι η πραγματικότητα είναι πολύ πιο χαοτική. Ο αναλυτής Κόλιν Κλαρκ εκτιμά ότι ο πρόεδρος ίσως διατηρήσει την επιθετική στάση για μικρό χρονικό διάστημα, πριν επιχειρήσει να παρουσιάσει μια αμφίβολη «νίκη» ώστε να κλείσει το μέτωπο.
Το οικονομικό κόστος ήδη προκαλεί σοκ: μόνο στις δύο πρώτες ημέρες της σύγκρουσης, οι Ηνωμένες Πολιτείες φέρονται να χρησιμοποίησαν πυρομαχικά αξίας 5,6 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Η Τεχεράνη μυρίζει αδυναμία
Την ίδια στιγμή, στο Ιράν η πιθανότητα αμερικανικής υπαναχώρησης δεν εκλαμβάνεται ως ένδειξη αποκλιμάκωσης αλλά ως σημάδι αδυναμίας. Οι Φρουροί της Επανάστασης απάντησαν με προκλητικό τόνο, διαμηνύοντας ότι η Τεχεράνη —και όχι η Ουάσιγκτον— θα αποφασίσει πότε θα τελειώσει ο πόλεμος.
Ο επικεφαλής του ανώτατου συμβουλίου εθνικής ασφάλειας του Ιράν, Αλί Λαριτζανί, έφτασε μάλιστα να απευθύνει προσωπική απειλή προς τον Αμερικανό πρόεδρο, προειδοποιώντας τον να «προσέχει».
Το ιρανικό καθεστώς, πλέον υπό την ηγεσία του Μοτζταμπά Χαμενεΐ, εμφανίζεται αποφασισμένο να μετατρέψει τη σύγκρουση σε μακροχρόνια δοκιμασία αντοχής. Αναλυτές όπως ο Γουόλτερ Ράσελ Μιντ προειδοποιούν ότι ακόμη κι αν η αμερικανική επιχείρηση πλήξει στόχους στο Ιράν, το αποτέλεσμα μπορεί να αποδειχθεί επιφανειακό.
Το μεγαλύτερο ρίσκο είναι ίσως άλλο: ένα καθεστώς που νιώθει περικυκλωμένο και τραυματισμένο μπορεί να επιλέξει την πιο επικίνδυνη απάντηση. Όπως επισημαίνουν ειδικοί, ένα αποδυναμωμένο αλλά επιβιώσαν ιρανικό σύστημα εξουσίας ίσως επιταχύνει την πορεία προς την απόκτηση πυρηνικών όπλων.
Και τότε, ο πόλεμος που ξεκίνησε ως επίδειξη ισχύος θα μπορούσε να μετατραπεί στο ακριβώς αντίθετο: σε μια στρατηγική παγίδα που άφησε τη Μέση Ανατολή πιο ασταθή και τον Λευκό Οίκο πολιτικά αποδυναμωμένο.
