Στην Τζακάρτα, την πολυπληθέστερη πόλη του κόσμου και πρωτεύουσα της Ινδονησίας, η καθημερινότητα περίπου 42 εκατομμυρίων κατοίκων εξελίσσεται κάτω από μια διαρκώς εντεινόμενη απειλή: τη βύθιση του εδάφους. Πρόκειται για ένα φαινόμενο που αποτυπώνει με τον πιο σκληρό τρόπο τη σύγκρουση της άναρχης αστικής ανάπτυξης με την περιβαλλοντική κρίση.
Σύμφωνα με την έκθεση του ΟΗΕ για τις αστικές προοπτικές, η πυκνότητα και η ταχύτατη επέκταση της πόλης καθιστούν την ινδονησιακή πρωτεύουσα εξαιρετικά ευάλωτη απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
Ο πληθυσμός της Τζακάρτα είναι τόσο μεγάλος, ώστε –όπως επισημαίνει ο ΟΗΕ– ξεπερνά συνολικά τους πληθυσμούς της Ολλανδίας, του Βελγίου και της Πορτογαλίας μαζί, υπερβαίνει εκείνους του Καναδά και της Αυστραλίας και πλησιάζει τον συνολικό πληθυσμό της Αργεντινής. Η πρωτιά αυτή, μπροστά ακόμη και από το Τόκιο, προκύπτει τόσο από την πραγματική πληθυσμιακή αύξηση όσο και από αλλαγές στη μεθοδολογία καταγραφής που εφαρμόστηκαν πρόσφατα στην έκθεση του ΟΗΕ.
Η Τζακάρτα έχει περισσότερους κατοίκους από 23 από τις 27 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, γεγονός που την καθιστά μία από τις πιο πυκνοκατοικημένες αστικές περιοχές του πλανήτη.
Άναρχη ανάπτυξη και κοινωνικές αντιθέσεις
Η εκρηκτική αυτή ανάπτυξη δεν ήταν αποτέλεσμα οργανωμένου σχεδιασμού. Όπως αναφέρει το Wired, η πόλη διαμορφώθηκε μέσα από διαδοχικά ιστορικά στρώματα, από την αποικιοκρατική περίοδο έως σήμερα. Η συνεχής άφιξη μεταναστών που αναζητούσαν εργασία και καλύτερες υπηρεσίες άσκησε τεράστια πίεση σε χώρους και πόρους, δημιουργώντας ένα αστικό και κοινωνικό περιβάλλον γεμάτο αντιθέσεις, όπου υπερσύγχρονοι επιχειρηματικοί κόμβοι συνυπάρχουν με εκτεταμένους άτυπους οικισμούς.
Η βύθιση της πόλης οφείλεται σε έναν συνδυασμό φυσικών και ανθρωπογενών παραγόντων. Σύμφωνα με στοιχεία του Τμήματος Οικονομικών και Κοινωνικών Υποθέσεων του ΟΗΕ, τα οποία επικαλείται το Wired, η υπεράντληση υπόγειων υδάτων, το τεράστιο βάρος των αστικών υποδομών και η φυσική καθίζηση των ιζημάτων οδηγούν σε ρυθμούς καθίζησης που σε πολλές περιοχές ξεπερνούν αρκετά δεκάδες εκατοστά τον χρόνο.
Το πρόβλημα είναι εντονότερο στο βόρειο τμήμα της πόλης, όπου αρκετές συνοικίες βρίσκονται ήδη κάτω από τη στάθμη της θάλασσας. Η ανεπάρκεια δικτύων πόσιμου νερού αναγκάζει μεγάλο μέρος του πληθυσμού να αντλεί νερό από υδροφόρους ορίζοντες, επιδεινώνοντας ακόμη περισσότερο την καθίζηση και διαταράσσοντας την ισορροπία του υπεδάφους.
Ως παραθαλάσσια μητρόπολη, η Τζακάρτα πλήττεται όλο και συχνότερα από πλημμύρες, οι οποίες επιδεινώνονται από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας και τα ακραία καιρικά φαινόμενα που προκαλεί η κλιματική αλλαγή. Η συνύπαρξη έντονων βροχοπτώσεων και θαλάσσιων εισροών μετατρέπει τα ακραία φαινόμενα σε μια μόνιμη απειλή για τις υποδομές και την ποιότητα ζωής των κατοίκων.
Όπως επισημαίνουν αναλυτές του ΟΗΕ που μίλησαν στο Wired, η Τζακάρτα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν οι ασιατικές мегαπόλεις μπροστά στην κλιματική κρίση.
Για να περιοριστούν οι κίνδυνοι, οι εθνικές και τοπικές αρχές έχουν δρομολογήσει σειρά παρεμβάσεων. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει το φιλόδοξο έργο του «Giant Sea Wall», ενός παράκτιου αμυντικού συστήματος που έχει στόχο να προστατεύσει την πόλη από την άνοδο της θάλασσας και τις εισροές υδάτων. Παράλληλα, υλοποιούνται προγράμματα αποκατάστασης των αστικών ποταμών ώστε να βελτιωθεί η αποστράγγιση.
Σημαντικές είναι και οι επενδύσεις στις δημόσιες μεταφορές, με την επέκταση του μετρό και των ελαφρών σιδηροδρομικών γραμμών, σε μια προσπάθεια να μειωθεί η κυκλοφοριακή συμφόρηση και η ατμοσφαιρική ρύπανση.
Η πιο ριζική απόφαση, ωστόσο, είναι η μερική μεταφορά της κεντρικής διοίκησης στη νέα πρωτεύουσα, τη Νουσαντάρα, στο νησί Βόρνεο. Η επιλογή αυτή παρουσιάζεται ως στρατηγική ανακατανομής του πληθυσμού και των δραστηριοτήτων, ώστε να μειωθεί η πίεση στην Τζακάρτα, αν και συνοδεύεται από σημαντικές διοικητικές δυσκολίες και δεν αναμένεται να δώσει άμεση λύση στο πρόβλημα της υπερσυγκέντρωσης.
Μια πόλη στα όρια της αντοχής της
Η υπερπληθυσμιακή πίεση δημιουργεί τεράστια προβλήματα στις μετακινήσεις, στις βασικές υπηρεσίες και στη συνολική ποιότητα ζωής. Η συνεχής κυκλοφοριακή συμφόρηση, τα κορεσμένα δίκτυα μεταφορών και οι συχνές φυσικές καταστροφές επιβαρύνουν την παραγωγικότητα και προκαλούν σημαντικό οικονομικό κόστος, με επιπτώσεις σε ολόκληρη την εθνική οικονομία.
Πέρα από τις υλικές ζημιές, οι κλιματικοί κίνδυνοι δοκιμάζουν καθημερινά την ανθεκτικότητα της πόλης και την ασφάλεια των κατοίκων της. Η Τζακάρτα δεν είναι απλώς μια μεγαλούπολη που μεγαλώνει ανεξέλεγκτα· είναι ένα ζωντανό προειδοποιητικό παράδειγμα για το μέλλον των мегαπόλεων σε έναν κόσμο που αλλάζει πιο γρήγορα απ’ όσο μπορεί να προσαρμοστεί.
