Οι παγκόσμιες αγορές ετοιμάζονται για βίαιες αναταράξεις μετά τη δήλωση του Αμερικανού προέδρου ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ξεκινήσει «μεγάλες πολεμικές επιχειρήσεις» στο Ιράν. Η εκτίμηση των επενδυτών είναι ότι αυτή τη φορά οι επιπτώσεις δεν θα θυμίζουν τις πρόσφατες γεωπολιτικές εντάσεις, αλλά θα είναι βαθύτερες και πιο παρατεταμένες, με επίκεντρο την καρδιά της παγκόσμιας οικονομίας: την ενέργεια.
Μέχρι σήμερα, οι αγορές είχαν καταφέρει να απορροφήσουν αλλεπάλληλα σοκ — από την ανακοίνωση δασμών 15% από τον Λευκό Οίκο έως την υπόθεση της απαγωγής του Νικολάς Μαδούρο. Ωστόσο, η άμεση στρατιωτική εμπλοκή στο Ιράν αλλάζει τα δεδομένα. «Αυτό έχει σίγουρα μεγαλύτερες επιπτώσεις από τη Βενεζουέλα», δήλωσε στο CNBC ο Φλόριαν Βάιντινγκερ της Santa Lucia Asset Management, επισημαίνοντας ότι η αγορά πετρελαίου θα βρεθεί στο επίκεντρο της καταιγίδας.
Το Ιράν παράγει περίπου 3,3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως — σχεδόν το 3% της παγκόσμιας προσφοράς — και αποτελεί τον τέταρτο μεγαλύτερο παραγωγό του OPEC. Πέρα από την παραγωγή, η γεωγραφική του θέση το καθιστά κρίσιμο ρυθμιστή του παγκόσμιου εφοδιασμού, καθώς βρίσκεται στη μία πλευρά των Στενών του Ορμούζ, απ’ όπου διέρχεται σχεδόν το 20% του πετρελαίου που καταναλώνεται καθημερινά στον πλανήτη. Ήδη το Brent διαπραγματευόταν κοντά στα 73 δολάρια το βαρέλι, έχοντας αυξηθεί κατά περίπου 20% από την αρχή του έτους, ενώ εμπορικές πηγές ανέφεραν στο Reuters ότι μεγάλες πετρελαϊκές και εμπορικοί οίκοι ανέστειλαν προσωρινά αποστολές μέσω των Στενών λόγω των επιθέσεων.
Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι ακόμη και μια περιορισμένη σύγκρουση θα μπορούσε να ωθήσει το Brent στα 80 δολάρια, επίπεδο που είχε αγγίξει κατά την κορύφωση της 12ήμερης σύγκρουσης τον Ιούνιο. Σε περίπτωση παρατεταμένης διαταραχής της προσφοράς, οι τιμές θα μπορούσαν να εκτιναχθούν ακόμη και στα 100 δολάρια, προσθέτοντας έως και 0,7% στον παγκόσμιο πληθωρισμό. Πιο δραματικά σενάρια, όπως πλήρης διακοπή της διαμετακόμισης στα Στενά του Ορμούζ έστω και για μία εβδομάδα, θα μπορούσαν να στείλουν το πετρέλαιο στα 140 δολάρια το βαρέλι — σοκ συγκρίσιμο με εκείνο που προκάλεσε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Η πρώτη σαφής ένδειξη για την κατεύθυνση των τιμών αναμένεται με το άνοιγμα των futures του Brent.
Η αναταραχή δεν περιορίζεται στην ενέργεια. Οι αγορές μετοχών και ομολόγων έχουν ήδη παρουσιάσει έντονη μεταβλητότητα φέτος, με τον δείκτη φόβου VIX να έχει αυξηθεί κατά περίπου ένα τρίτο και τον δείκτη MOVE της αγοράς ομολόγων να ενισχύεται κατά 15%. Η νέα κλιμάκωση απειλεί να επιδεινώσει αυτή την αστάθεια. Οι αναλυτές εκτιμούν ότι τα νομίσματα θα βρεθούν επίσης στο στόχαστρο. Κατά τη σύγκρουση του Ιουνίου, το δολάριο υποχώρησε προσωρινά, αλλά η πτώση αποδείχθηκε βραχύβια. Σε περίπτωση όμως παρατεταμένης κρίσης που θα διαταράξει την ενεργειακή προσφορά, οι ΗΠΑ — ως καθαρός εξαγωγέας ενέργειας — θα μπορούσαν να δουν το νόμισμά τους να ενισχύεται έναντι των περισσότερων νομισμάτων, με εξαίρεση παραδοσιακά ασφαλή καταφύγια όπως το ιαπωνικό γεν και το ελβετικό φράγκο.
Το ισραηλινό σέκελ αναμένεται να βρεθεί εκ νέου υπό πίεση, όπως είχε συμβεί σε προηγούμενα επεισόδια κλιμάκωσης. Αν και στο παρελθόν οι απώλειες ήταν παροδικές, αναλυτές προειδοποιούν ότι αυτή τη φορά η διάρκεια και η ένταση της σύγκρουσης θα κρίνουν αν η αντίδραση των αγορών θα είναι πιο επίμονη. Ιδιαίτερα εκτεθειμένες θεωρούνται οι ασιατικές οικονομίες, λόγω της εξάρτησής τους από σταθερές ενεργειακές ροές και εμπορικές οδούς.
Σε περιβάλλον αυξημένου ρίσκου, οι επενδυτές στρέφονται παραδοσιακά σε ασφαλή καταφύγια. Το ελβετικό φράγκο έχει ήδη ενισχυθεί φέτος έναντι του δολαρίου, ενώ ο χρυσός καταγράφει άνοδο άνω του 20% και κινείται σε ιστορικά υψηλά. Το ασήμι επίσης ακολουθεί ανοδική πορεία. Αντίθετα, το bitcoin δεν θεωρείται πλέον καταφύγιο, έχοντας χάσει σημαντικό μέρος της αξίας του τους τελευταίους μήνες.
Το βλέμμα στρέφεται τώρα στις αγορές του Περσικού Κόλπου, οι οποίες λειτουργούν ως βαρόμετρο για το κλίμα των επενδυτών. Σε προηγούμενη φάση της κρίσης, τα χρηματιστήρια της περιοχής είχαν αντιδράσει θετικά στην είσοδο των ΗΠΑ στη σύγκρουση, στοιχηματίζοντας σε γρήγορη αποκλιμάκωση. Ωστόσο, εάν οι εχθροπραξίες συνεχιστούν, αναλυτές προειδοποιούν για πιθανές απώλειες 3-5% στις αγορές του Κόλπου. Ο δείκτης TASI της Σαουδικής Αραβίας έχει ήδη καταγράψει δεύτερη συνεχόμενη εβδομάδα πτώσης, ενώ η αγορά του Ντουμπάι εμφανίζει επίσης τάσεις υποχώρησης.
Το μήνυμα των αγορών είναι σαφές: όσο η σύγκρουση βαθαίνει και απειλεί τις ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη, η μεταβλητότητα θα γίνεται ο κανόνας και όχι η εξαίρεση. Και η οικονομία, όπως πάντα, θα αντιδρά πρώτη — πριν ακόμη σιγήσουν τα όπλα.
