Θα μπορούσε να είναι και κουίζ για τους γνώστες της Ιστορίας και της Γεωγραφίας. Από εκείνα τα ερωτήματα που σε κάνουν να αναρωτιέσαι: «Αλήθεια, ποια πόλη λεγόταν κάποτε έτσι;» Και όμως, πολλές πόλεις και περιοχές της Ελλάδας – ακόμα και στην Αττική – έχουν αλλάξει όνομα μέσα στα χρόνια, αφήνοντας πίσω τους ονομασίες που σήμερα ίσως να μη θυμίζει σχεδόν κανείς.
Ορισμένες μετονομασίες είναι σχετικά πρόσφατες και το παλιό όνομα χρησιμοποιείται ακόμα στην καθομιλουμένη. Άλλες, όμως, έχουν χαθεί στη λήθη. Πολλές από αυτές τις περιοχές έφεραν τουρκικές ή βλάχικες ονομασίες, κατάλοιπα της μακραίωνης ιστορίας και των αλλεπάλληλων κατακτήσεων.
Ας δούμε μερικές χαρακτηριστικές περιπτώσεις – και τις ιστορίες που κρύβονται πίσω από τα ονόματα.
Αλεξανδρούπολη: Από το «Δέντρο του παππού» στον βασιλιά Αλέξανδρο
Η σύγχρονη πόλη της Αλεξανδρούπολης ιδρύθηκε στα μέσα του 19ου αιώνα από ψαράδες της περιοχής. Το αρχικό της όνομα, Δεδέαγατς (ή Δεδεαγάτς), στα τουρκικά σημαίνει «δέντρο του παππού» και πιθανότατα συνδέεται με την παράδοση ενός σοφού δερβίση που ζούσε κάτω από ένα δέντρο και θάφτηκε εκεί.
Μετά την απελευθέρωσή της το 1920, η πόλη επρόκειτο να ονομαστεί Νεάπολη. Όμως, η επίσκεψη του βασιλιά Αλέξανδρου Α’ εκείνη τη χρονιά, οδήγησε τις τοπικές αρχές στην απόφαση να τιμήσουν τον μονάρχη δίνοντας στην πόλη το σημερινό της όνομα: Αλεξανδρούπολη.
Νυμφαίο: Η αόρατη Νιβεάστα
Το ορεινό χωριό της Φλώρινας λεγόταν παλιά Νιβεάστα – μια βλάχικη λέξη που εικάζεται πως προέρχεται από τη φράση Ni vista, δηλαδή «αόρατο», λόγω της απομονωμένης θέσης του. Το σημερινό του όνομα, Νυμφαίο, καθιερώθηκε το 1928.
Αμύνταιο: Από το Συροβίτσεβο στον παππού του Μεγάλου Αλεξάνδρου
Από τον 15ο αιώνα ήταν γνωστό ως Συροβίτσεβο. Το 1928, όμως, πήρε το σημερινό του όνομα, Αμύνταιο, προς τιμήν του Αμύντα – βασιλιά της Λυγκηστίδας και παππού του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Λαμία: Από τη Μυθολογία στο… Ζητούνι και πάλι πίσω
Η Λαμία είναι από τις αρχαιότερες πόλεις της Ελλάδας, με το όνομά της να αποδίδεται είτε στον γιο του Ηρακλή, Λάμο, είτε στη μυθική βασίλισσα Λαμία, κόρη του Ποσειδώνα. Σε κάποια στιγμή, άγνωστο πότε, το όνομα αλλάζει σε Ζητούνι. Το Ζητούνι συναντάται ήδη από τον 9ο αιώνα, αλλά οι εκδοχές για την ετυμολογία του διίστανται. Το παλιό όνομα «Λαμία» αποκαταστάθηκε μετά την απελευθέρωση, αν και ακριβής χρονολογία δεν είναι καταγεγραμμένη.
Άμφισσα: Τα Σάλωνα της Ρούμελης
Η πόλη που «στα Σάλωνα σφάζουν αρνιά» είναι φυσικά η Άμφισσα. Το όνομα Σάλωνα, πιθανώς παράφραση του «Σαλονίκη», της δόθηκε από τους Φράγκους τον 13ο αιώνα (ως La Sole). Μετά την Επανάσταση, το αρχαίο της όνομα επανήλθε.
Οι γειτονιές της Αττικής με άλλο όνομα
Πολλές περιοχές της Αττικής είχαν εντελώς διαφορετικά ονόματα, αρκετά από τα οποία ζουν ακόμα στη λαϊκή μνήμη ή στις ελληνικές ταινίες.
Κολωνάκι: Από τα Κατσικάδικα στα κοσμικά σαλόνια
Η σημερινή κοσμοπολίτικη γειτονιά της Αθήνας κάποτε ήταν λιβάδι με κατσίκια. Η περιοχή λεγόταν «Κατσικάδικα», καθώς βοσκοί από την ύπαιθρο έφερναν τα ζώα τους για βοσκή και άρμεγμα. Με τον καιρό, τα κατσίκια έδωσαν τη θέση τους στις γκαλερί και τα μπιστρό.
Πεύκη: Η Μαγκουφάνα και η κωφή Άννα
Μέχρι και τη δεκαετία του ’60, η Πεύκη λεγόταν Μαγκουφάνα. Σύμφωνα με μια εκδοχή, το όνομα προήλθε από την «Μαγκούφα Άννα», μια κωφή και ασθενική γυναίκα που εγκαταστάθηκε στην περιοχή τον 19ο αιώνα για λόγους υγείας.
Μεταμόρφωση: Οι Κουκουβάουνες των παιδικών μας αναμνήσεων
Η σημερινή Μεταμόρφωση ήταν άλλοτε γνωστή ως Κουκουβάουνες – πιθανόν από τις πολλές κουκουβάγιες που ζούσαν εκεί. Το όνομα επιβιώνει ακόμα σε παλιές ταινίες και ανέκδοτα.
Αυλώνας: Το Κακοσάλεσι του Γιάννη Μηλιώκα
Μέχρι το 1927, η Αυλώνα ήταν γνωστή ως Κακοσάλεσι – ένα όνομα που ακούστηκε ακόμα και σε τραγούδι του Γιάννη Μηλιώκα. Αν και επίσημα άλλαξε, πολλοί κάτοικοι συνέχισαν να το χρησιμοποιούν για χρόνια.
Κολωνός: Ο Μπύθουλας της Μαντάμ Σουσού
Ο «Μπύθουλας» ήταν περιοχή του Κολωνού, με στάσιμα νερά και κακή φήμη. Έγινε διάσημος μέσα από τη «Μαντάμ Σουσού», όπου συμβόλιζε την κοινωνική κατωτερότητα σε αντιδιαστολή με την Ακαδημία Πλάτωνος που επικαλούνταν η ηρωίδα.
Νέα Ιωνία: Από τους Ποδαράδες στη μνήμη της Μικράς Ασίας
Η περιοχή ονομαζόταν Ποδαράδες, από τη βυζαντινή οικογένεια που είχε εκεί την περιουσία της. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και την εγκατάσταση προσφύγων, η περιοχή πήρε το όνομα Νέα Ιωνία.
