Για χρόνια, όλα έδειχναν πως το τέλος ήταν προδιαγεγραμμένο. Μια μικρή φυλή ιθαγενών στον Αμαζόνιο, οι Akuntsu, είχαν αποδεκατιστεί από βίαιες καταπατήσεις γης και είχαν απομείνει μόνο τρεις γυναίκες – χωρίς απογόνους, χωρίς επόμενη γενιά. Μέχρι τον περασμένο Δεκέμβριο.
Τότε γεννήθηκε ο Akyp. Και μαζί του γεννήθηκε και η πιθανότητα επιβίωσης μιας ολόκληρης φυλής.
Μια φυλή στο χείλος της εξαφάνισης
Η Pugapia και οι κόρες της, Aiga και Babawru, ήταν επί χρόνια οι μοναδικές επιζήσασες των Akuntsu, μιας αυτόχθονης κοινότητας της Βραζιλίας που σχεδόν εξαφανίστηκε όταν, με κρατική στήριξη, ξεκίνησε η εκμετάλλευση τμημάτων του τροπικού δάσους του Αμαζονίου.
Καθώς οι γυναίκες μεγάλωναν χωρίς να αποκτούν παιδιά, οι ανθρωπολόγοι θεωρούσαν σχεδόν βέβαιο ότι η φυλή θα σβήσει όταν εκείνες πεθάνουν.
Όμως η νεότερη, η Babawru, η οποία υπολογίζεται ότι είναι περίπου 40 ετών, γέννησε ένα αγόρι. Η άφιξη του Akyp έδωσε ελπίδα όχι μόνο για τη συνέχεια των Akuntsu, αλλά και για την προστασία του ίδιου του δάσους.
«Το παιδί αυτό δεν είναι μόνο σύμβολο της αντίστασης της φυλής των Akuntsu, αλλά και πηγή ελπίδας για όλους τους ιθαγενείς», δήλωσε η Joenia Wapichana, πρόεδρος της βραζιλιάνικης υπηρεσίας προστασίας ιθαγενών πληθυσμών Funai.
Γιατί η επιβίωσή τους αφορά ολόκληρο τον πλανήτη
Η προστασία των εδαφών των ιθαγενών θεωρείται ένας από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους περιορισμού της αποψίλωσης του Αμαζονίου, του μεγαλύτερου τροπικού δάσους της Γης και βασικού ρυθμιστή του παγκόσμιου κλίματος, όπως αναφέρει το Euronews.
Μελέτη του 2022 έδειξε ότι σε βάθος τριών δεκαετιών οι περιοχές των ιθαγενών στη Βραζιλία έχασαν μόλις το 1% της φυσικής βλάστησης, ενώ στις ιδιωτικές εκτάσεις η απώλεια έφτασε το 20%.
Στην πολιτεία Rondonia, όπου ζουν οι Akuntsu, περίπου το 40% του δάσους έχει ήδη κοπεί. Στις δορυφορικές εικόνες, η περιοχή τους μοιάζει με νησί πρασίνου περικυκλωμένο από βοσκοτόπια και καλλιέργειες σόγιας και καλαμποκιού.
Η βία της δεκαετίας του ’80
Η καταστροφή ξεκίνησε τη δεκαετία του 1970, όταν η στρατιωτική κυβέρνηση της Βραζιλίας ενθάρρυνε τον εποικισμό του Αμαζονίου. Δημιουργήθηκαν δρόμοι, μετακινήθηκαν πληθυσμοί και δόθηκαν υποσχέσεις γης σε αγρότες – με την προϋπόθεση να καθαρίσουν το δάσος.
Η παρουσία ιθαγενών μπορούσε να ακυρώσει τα δικαιώματα γης. Έτσι ξεκίνησαν ένοπλες επιθέσεις μισθοφόρων κατά φυλών όπως οι Akuntsu.
Όταν η Funai εντόπισε τη φυλή το 1995, είχαν απομείνει επτά άνθρωποι. Μια δεκαετία νωρίτερα υπολογίζεται πως ήταν περίπου είκοσι. Ορισμένοι έφεραν ακόμη τραύματα από σφαίρες.
Ο τελευταίος άνδρας της φυλής πέθανε το 2017.
Ζώντας απομονωμένες
Από τότε οι τρεις γυναίκες ζούσαν μόνες και επέλεγαν να παραμένουν απομονωμένες από τον μη ιθαγενή κόσμο.
Το 2006 η κυβέρνηση κατοχύρωσε επίσημα την περιοχή τους, δημιουργώντας την ιθαγενή γη Rio Omere, την οποία μοιράζονται με τη φυλή Kanoe – πρώην εχθρούς που σταδιακά ανέπτυξαν επαφές, παρά τις γλωσσικές και πολιτισμικές διαφορές.
Η συνεργασία αποδείχθηκε κρίσιμη: οι άνδρες των Kanoe βοηθούσαν τις γυναίκες Akuntsu σε δραστηριότητες όπως το κυνήγι και το καθάρισμα των χωραφιών.
Η απρόσμενη εγκυμοσύνη
Το πιο καθοριστικό γεγονός ήρθε όταν η Babawru έμεινε έγκυος από άνδρα των Kanoe. Η γλωσσολόγος Carolina Aragon, η μόνη εξωτερική επιστήμονας που μπορεί να επικοινωνεί μαζί τους μετά από χρόνια μελέτης της γλώσσας τους, τη βοήθησε ακόμη και κατά τον τοκετό εξ αποστάσεως.
Στο άκουσμα της είδησης ότι είναι έγκυος, η Babawru σοκαρίστηκε. «Πώς είναι δυνατόν να είμαι έγκυος;» φέρεται να είπε – καθώς έπαιρνε προφυλάξεις για να αποφύγει ένα τέτοιο ενδεχόμενο.
Γιατί δεν ήθελαν παιδιά
Οι επιζήσασες είχαν αποφασίσει να μη γίνουν μητέρες. Όχι μόνο επειδή δεν υπήρχαν άνδρες της φυλής, αλλά επειδή πίστευαν πως ο κόσμος τους είχε καταρρεύσει και δεν ήταν κατάλληλος για να μεγαλώσει παιδί.
Οι Akuntsu θεωρούσαν ότι χωρίς άνδρες δεν μπορούσαν να μεταδοθούν βασικοί ρόλοι της κοινότητας, όπως το κυνήγι ή οι σαμανικές παραδόσεις.
«Η κοινωνική κατάρρευση μετά τη σφαγή καθόρισε τη ζωή τους», εξηγούν ανθρωπολόγοι.
Μια νέα αρχή
Τελικά αποφάσισαν να κρατήσουν το παιδί και να προσαρμόσουν τις παραδόσεις τους με τη βοήθεια των Kanoe και της Funai. Το ότι πρόκειται για αγόρι θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς μπορεί να αποκαταστήσει τους ανδρικούς ρόλους στη φυλή.
Οι Αρχές γνωρίζουν ότι η προστασία της περιοχής εξαρτάται από την ίδια την ύπαρξη της φυλής – κάτι που φάνηκε όταν πέθανε το 2022 ο τελευταίος απομονωμένος ιθαγενής της περιοχής Tanaru και άρχισαν αμέσως διεκδικήσεις της γης.
Ελπίδα για τη φυλή και το δάσος
Η Funai παρείχε πνευματική υποστήριξη μέσω σαμάνου, ώστε οι γυναίκες να αισθανθούν ασφαλείς να φέρουν μια νέα ζωή στον κόσμο μετά από δεκαετίες φόβου.
Οι Akuntsu έχουν βαθύ συναισθηματικό δεσμό με το δάσος και τα πουλιά του. Τώρα αποκτούν και έναν νέο δεσμό – με έναν άνθρωπο.
«Τι σχέση θα έχει αυτό το αγόρι με τη γη του;» λέει η Carolina Aragon. «Ελπίζω την καλύτερη δυνατή – γιατί εκεί έχει όλα όσα χρειάζεται».
