Η στιγμή που ξεχνάς γιατί μπήκες σε ένα δωμάτιο ή «κολλάς» προσπαθώντας να θυμηθείς μια λέξη είναι εμπειρία κοινή για όλους. Όταν όμως τέτοια περιστατικά επαναλαμβάνονται συστηματικά και αρχίζουν να επηρεάζουν τη λειτουργικότητα και την κρίση, τότε το καμπανάκι χτυπά πιο δυνατά και το ενδεχόμενο της άνοιας μπαίνει στο τραπέζι.
Οι ειδικοί ξεκαθαρίζουν ότι η άνοια δεν ταυτίζεται με τη φυσιολογική φθορά της μνήμης λόγω ηλικίας. Πρόκειται για μια κατάσταση που πλήττει τη σκέψη, τη μνήμη και τον συλλογισμό σε βαθμό που δυσκολεύει σοβαρά την καθημερινή ζωή. Η πιο συχνή μορφή είναι η νόσος Αλτσχάιμερ, κυρίως μετά τα 65, ενώ ακολουθούν η αγγειακή άνοια και νευροεκφυλιστικές παθήσεις, όπως η νόσος Πάρκινσον.
Το πρώτο ανησυχητικό σημάδι είναι συνήθως η απώλεια της επεισοδιακής μνήμης. Άνθρωποι που θυμούνται ότι έζησαν ένα γεγονός, αλλά αδυνατούν να ανακαλέσουν βασικές λεπτομέρειες, όπως το πού βρέθηκαν ή τι έκαναν, εμφανίζουν μια διαφορά που δεν περνά απαρατήρητη. Σε αντίθεση με την απλή αφηρημάδα, το άτομο με άνοια δεν μπορεί να ανασυνθέσει τις κινήσεις ή τις σκέψεις του.
Παράλληλα, καταγράφονται αλλοιώσεις στην κρίση και στη λήψη αποφάσεων. Καθημερινές δεξιότητες, όπως η διαχείριση χρημάτων ή η φροντίδα της προσωπικής εμφάνισης, αρχίζουν να φθίνουν, ενώ συχνά παρατηρούνται αλλαγές στη διάθεση, με σύγχυση, καχυποψία, άγχος ή κατάθλιψη. Το περιβάλλον είναι συνήθως εκείνο που αντιλαμβάνεται πρώτο αυτές τις μεταβολές.
Σημαντική ένδειξη αποτελεί και η δυσκολία στην ολοκλήρωση απλών εργασιών που στο παρελθόν γίνονταν μηχανικά, από μια οικεία διαδρομή μέχρι τη σύνταξη μιας λίστας αγορών. Στον λόγο, η αδυναμία εύρεσης λέξεων, οι λανθασμένες ονομασίες αντικειμένων και οι συνεχείς επαναλήψεις αποτελούν προειδοποιητικά σημάδια.
Οι νευρολόγοι επισημαίνουν ότι καμία αλλαγή στη μνήμη, τη σκέψη ή τη συμπεριφορά δεν πρέπει να υποτιμάται. Η έγκαιρη ιατρική αξιολόγηση μπορεί να ξεκαθαρίσει αν πρόκειται για παροδική δυσκολία ή για τα πρώτα βήματα μιας σοβαρής νευροεκφυλιστικής νόσου, όπου ο χρόνος παίζει καθοριστικό ρόλο.
