Οι πρώτες ενδείξεις της άνοιας δεν εμφανίζονται πάντα με τον τρόπο που συνήθως φανταζόμαστε. Αντί για έντονα κενά μνήμης ή καθημερινές δυσκολίες, μπορεί να εκδηλωθούν πολύ νωρίτερα και με πιο διακριτικά σημάδια, όπως η σταδιακή φτωχοποίηση του λεξιλογίου και η μείωση της εκφραστικής ποικιλίας στον λόγο.
Νέα επιστημονική μελέτη αναδεικνύει ότι τέτοιου είδους γλωσσικές μεταβολές ενδέχεται να προηγούνται της επίσημης διάγνωσης της άνοιας για πολλά χρόνια. Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα εξετάστηκε το συγγραφικό έργο του Σερ Τέρι Πράτσετ, ενός από τους πιο αναγνωρίσιμους Βρετανούς λογοτέχνες, γνωστού για τη φαντασία, τη σάτιρα και την πλούσια γλωσσική του έκφραση.
Οι ερευνητές ανέλυσαν συστηματικά τα μυθιστορήματα της σειράς Discworld, εστιάζοντας στη χρήση και την ποικιλία των λέξεων με την πάροδο του χρόνου. Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στα επίθετα, τα οποία αποτελούν βασικό εργαλείο περιγραφής και συναισθηματικής φόρτισης της αφήγησης. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι, σταδιακά, η γλωσσική παλέτα του συγγραφέα γινόταν πιο περιορισμένη, χωρίς όμως να αλλοιώνεται εμφανώς η συνολική ποιότητα των έργων του.
Το στοιχείο που ξεχωρίζει είναι ότι η πρώτη σαφής μεταβολή εντοπίζεται περίπου μία δεκαετία πριν από τη διάγνωση της νόσου Αλτσχάιμερ από την οποία έπασχε ο Πράτσετ. Το εύρημα αυτό ενισχύει την άποψη ότι η άνοια διαθέτει μία μακρά «σιωπηλή» φάση, κατά την οποία οι νευρολογικές αλλαγές έχουν ήδη ξεκινήσει, χωρίς να προκαλούν εμφανή συμπτώματα στην καθημερινή ζωή.
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι η άνοια δεν αφορά αποκλειστικά τη μνήμη. Από τα πρώτα της στάδια μπορεί να επηρεάσει την προσοχή, την αντίληψη και κυρίως τη γλώσσα, με αλλαγές που συχνά αποδίδονται λανθασμένα στη γήρανση, στο άγχος ή σε μεταβολές της διάθεσης. Η γλωσσική έκφραση, ωστόσο, συνδέεται άμεσα με τη λειτουργία του εγκεφάλου και μπορεί να λειτουργήσει ως πολύτιμος δείκτης πρώιμων γνωστικών αλλαγών.
Παρότι η ανάλυση της γλώσσας δεν μπορεί να αποτελέσει αυτόνομο διαγνωστικό εργαλείο, οι ειδικοί εκτιμούν ότι θα μπορούσε να ενταχθεί σε ένα ευρύτερο πλαίσιο έγκαιρης ανίχνευσης, σε συνδυασμό με γνωστικά τεστ και άλλες ιατρικές εξετάσεις. Με δεδομένο ότι ο γραπτός λόγος είναι πλέον πανταχού παρών στην καθημερινότητα, η προσεκτική μελέτη μικρών γλωσσικών μεταβολών ίσως ανοίξει στο μέλλον νέους δρόμους για την έγκαιρη κατανόηση και αντιμετώπιση της άνοιας.
