Στο παγωμένο Νταβός, εκεί όπου οι ελίτ του πλανήτη αποφασίζουν σιωπηλά για τις ζωές δισεκατομμυρίων ανθρώπων, ειπώθηκαν λέξεις που δεν ήταν απλώς προκλητικές — ήταν προειδοποίηση. Ο Γιουβάλ Χαράρι δεν μίλησε σαν απλός διανοούμενος. Μίλησε σαν αγγελιοφόρος μιας νέας εποχής, όπου η εξουσία δεν θα έχει πρόσωπο, ψυχή ή συνείδηση.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη παρουσιάζεται πλέον όχι ως εργαλείο, αλλά ως ο νέος νους-κυβερνήτης. Ένας αλγόριθμος πάνω από έθνη, νόμους και ανθρώπους. Ένας κόσμος όπου ο δικηγόρος, ο συγγραφέας, ο στοχαστής και τελικά ο ίδιος ο άνθρωπος θεωρούνται «παρωχημένοι».
Δεν πρόκειται για επιστημονική φαντασία. Πρόκειται για σχέδιο. Και το ερώτημα δεν είναι αν έρχεται. Το ερώτημα είναι αν θα αντισταθούμε — ή αν θα χειροκροτήσουμε το τέλος μας.
Σε μια ομιλία που προκάλεσε ρίγη στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του 2026, ο Ισραηλινός ιστορικός και φιλόσοφος Γιουβάλ Χαράρι ξεδίπλωσε το δυστοπικό όραμα της ελίτ για το μέλλον της ανθρωπότητας. Όπως επισημαίνει ο αναλυτής Λέο Χόμαν, ο Χαράρι δεν είναι απλώς ένας στοχαστής, αλλά η «πνευματική ψυχή» των τεχνοκρατών του Νταβός, μια ψυχή που μοιάζει αποκομμένη από κάθε θεϊκή παρουσία.
Ο Χαράρι κατέρριψε με πάταγο την καθησυχαστική θεωρία ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) είναι ένα απλό εργαλείο στα χέρια του ανθρώπου. Χρησιμοποιώντας μια ωμή παρομοίωση, δήλωσε ότι ενώ ένα μαχαίρι είναι εργαλείο που ο άνθρωπος αποφασίζει πώς θα χρησιμοποιήσει, η AI είναι ένα «μαχαίρι» που μπορεί να αποφασίσει μόνο του αν θα κόψει σαλάτα ή αν θα αφαιρέσει μια ζωή. Πρόκειται για έναν αυτόνομο πράκτορα που μαθαίνει, εξελίσσεται και, το κυριότερο, έχει ήδη αποκτήσει τη δύναμη να ψεύδεται και να χειραγωγεί. Σύμφωνα με τον Χαράρι, η ικανότητα της εξαπάτησης είναι απαραίτητη για την επιβίωση σε κάθε εξελικτικό σύστημα, και η AI έχει ήδη διδαχθεί αυτή την τέχνη.
Μεταβείτε στο 1:10 για να ακούσετε ολόκληρη την ομιλία του, η οποία έχει διάρκεια λιγότερο από 20 λεπτά στο παρακάτω βίντεο.
Η άλωση των λέξεων και των θρησκειών
Η πιο σοκαριστική πρόβλεψη του Χαράρι αφορά την ολοκληρωτική κυριαρχία της AI πάνω σε οτιδήποτε αποτελείται από λέξεις. Νομοθεσία, άρθρα, βιβλία, ακόμα και το νομικό σύστημα, πρόκειται να περάσουν στον έλεγχο των αλγορίθμων. Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν προβλέπει απλώς την επόμενη λέξη, σκέφτεται ήδη καλύτερα από πολλούς ανθρώπους στην οργάνωση των εννοιών.
Το αποκορύφωμα αυτής της «ψηφιακής εισβολής» είναι η κατάκτηση των θρησκειών. Ο Χαράρι υποστήριξε ότι οι θρησκείες που βασίζονται σε ιερά κείμενα, όπως ο Χριστιανισμός, το Ισλάμ και ο Ιουδαϊσμός, είναι εξαιρετικά ευάλωτες. «Τι θα συμβεί στα ιερά βιβλία αν ο μεγαλύτερος ειδικός σε αυτά είναι μια AI;» αναρωτήθηκε, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η πίστη των ανθρώπων θα δοκιμαστεί σκληρά αν παραμείνει προσκολλημένη μόνο στις λέξεις και όχι στο βίωμα της καρδιάς.
Η σύγχρονη «τρύπα της μνήμης» του Όργουελ
Ο Λέο Χόμαν παραλληλίζει την ανάλυση του Χαράρι με τον εφιάλτη του Τζορτζ Όργουελ στο «1984». Η AI λειτουργεί ως ένας αυτοματοποιημένος «Γουίνστον», φιλτράροντας την παγκόσμια γνώση και πετώντας στην «τρύπα της μνήμης» οτιδήποτε δεν ταιριάζει με την επίσημη αφήγηση. Η μηχανική μάθηση έχει πλέον αναλάβει το έργο που άλλοτε απαιτούσε χιλιάδες ανθρώπους: τον έλεγχο της αλήθειας μέσω ενός μοναδικού καναλιού «δαιμονικής» επιρροής.
Ο Γουίνστον, ο πρωταγωνιστής του μυθιστορήματος του Όργουελ, κατείχε μια μεσαία θέση στο Υπουργείο Αλήθειας. Η δουλειά του ήταν να φιλτράρει όλα τα καθημερινά νέα, τα βιβλία ιστορίας, τα επιστημονικά βιβλία, τις νομικές αναλύσεις -όλα όσα βασίζονταν οι άνθρωποι για πληροφορίες- και να φιλτράρει ό,τι το παντοδύναμο κράτος δεν ήθελε να γνωρίζουν οι άνθρωποι. Έριχνε τις απαγορευμένες πληροφορίες στην «τρύπα της μνήμης» και ανέβαινε στην ιεραρχία για να λάβει τις πληροφορίες που ταίριαζαν με την επίσημη αφήγηση του Μεγάλου Αδελφού.
Ο Όργουελ, ο οποίος έζησε και έγραψε τη δεκαετία του 1940, δεν μπορούσε να φανταστεί ότι ένα σύστημα λογισμικού που καθοδηγείται από υπολογιστή, γνωστό ως μηχανική μάθηση, θα εκτελούσε το έργο που είχε εμπιστευτεί στους ανθρώπους: το φιλτράρισμα και τον έλεγχο όλης της ανθρώπινης γνώσης μέσω ενός μόνο καναλιού.
Ο Χαράρι είναι ανοιχτά άθεος και δεν κατανοεί την πνευματική μάχη που μαίνεται στον κόσμο.
Καταλήγοντας, ο Χόμαν τονίζει το κενό στην άθεη προσέγγιση του Χαράρι. Ενώ ο φιλόσοφος προειδοποιεί ότι η ανθρώπινη ταυτότητα θα καταρρεύσει αν ορίζεται μόνο από τη σκέψη, ο Χόμαν καλεί τους πιστούς να αναζητήσουν την ταυτότητά τους στον Δημιουργό. Σε έναν κόσμο όπου η AI γίνεται ο νέος «θεός» που υπαγορεύει νόμους και πίστη, η μόνη προστασία της ανθρωπότητας είναι η σύνδεση με την πνευματική της ρίζα, πριν το «σύστημα των θηρίων» ανέλθει πλήρως στην εξουσία.
