Σε μια κίνηση που αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού στην αγορά τέχνης, τίθεται σε εφαρμογή νέο νομοθετικό πλαίσιο με στόχο να μπει φρένο στην κατασκευή και διακίνηση πλαστών έργων. Πρόκειται για ρύθμιση που φιλοδοξεί να κλείσει ένα νομοθετικό κενό δεκαετιών, την ώρα που οι απάτες στον χώρο της τέχνης αποκτούν ολοένα και πιο σύνθετες μορφές.
Μέχρι σήμερα, η πλαστογραφία αντιμετωπιζόταν με γενικές ποινικές διατάξεις, οι οποίες συχνά δεν «έπιαναν» την ιδιαιτερότητα του πολιτιστικού αντικειμένου. Το αποτέλεσμα; Έργα αλλοιωμένα, καλλιτεχνικές υπογραφές παραχαραγμένες, αγοραστές εκτεθειμένοι και δημιουργοί ουσιαστικά απροστάτευτοι.
Το νέο πλαίσιο στηρίζεται σε τέσσερις βασικούς άξονες: τη δημιουργία ειδικού μητρώου πιστοποιημένων πραγματογνωμόνων, την επιβολή αυστηρότερων ποινών, τη σύσταση ξεχωριστής διοικητικής δομής για τον έλεγχο των έργων τέχνης και την ενισχυμένη προστασία μνημείων και έργων που βρίσκονται σε δημόσιους χώρους. Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλεί η πρόβλεψη για οριστική απόσυρση, ακόμη και καταστροφή πλαστών έργων, ώστε να μην επιστρέφουν ποτέ στην αγορά.
Η φιλοσοφία του νόμου αντιμετωπίζει το έργο τέχνης όχι ως απλό εμπόρευμα, αλλά ως ζωντανό πολιτιστικό αγαθό που χρειάζεται θεσμική θωράκιση. Την ίδια στιγμή, ωστόσο, δεν λείπει ο προβληματισμός για το κατά πόσο η αυστηροποίηση των ελέγχων μπορεί να οδηγήσει σε υπερσυγκέντρωση εξουσιών και σε ένα καθεστώς «πύλης εισόδου» στην τέχνη, όπου λίγοι θα αποφασίζουν για την αυθεντικότητα και την αξία.
Στο τραπέζι μπήκαν και οι νέες απειλές: διεθνή κυκλώματα που χρησιμοποιούν πλαστά έργα για ξέπλυμα χρήματος, αλλά και οι δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης να παράγει αντίγραφα που δυσκολεύουν ακόμη και τους ειδικούς. Το μήνυμα είναι σαφές: ο πόλεμος στα πλαστά περνά σε νέα φάση, ψηφιακή και παγκοσμιοποιημένη.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται να ενεργοποιηθούν οι νέοι μηχανισμοί ελέγχου και τα ειδικά μητρώα. Το ερώτημα που αιωρείται, όμως, παραμένει: πρόκειται για ουσιαστική προστασία της τέχνης ή για ένα ακόμη φίλτρο που θα καθορίζει ποιος μιλά, ποιος εκθέτει και ποιος τελικά «νομιμοποιείται» στον κόσμο της δημιουργίας.
