Σημαντική μεταβολή στο επιδημιολογικό προφίλ των καρκίνων της κεφαλής και του τραχήλου καταγράφεται τις τελευταίες δύο δεκαετίες στη Δύση, με τον καρκίνο του στοματοφάρυγγα να εμφανίζει εντυπωσιακή αύξηση.
Η νόσος, που προσβάλλει κυρίως τις αμυγδαλές και το οπίσθιο τμήμα του λαιμού, έχει φτάσει σε ορισμένες χώρες να ξεπερνά σε συχνότητα ακόμη και τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας.
Καθοριστικός παράγοντας για αυτή την εξέλιξη θεωρείται ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV), γνωστός μέχρι πρότινος κυρίως για τη σύνδεσή του με γυναικολογικούς καρκίνους.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι ο συγκεκριμένος τύπος καρκίνου δεν αφορά πλέον κυρίως καπνιστές, αλλά εμφανίζεται ολοένα συχνότερα σε άτομα χωρίς ιστορικό καπνίσματος, λόγω αλλαγών στις σεξουαλικές πρακτικές.
Σύμφωνα με ειδικούς στον τομέα της ογκολογίας κεφαλής και τραχήλου, ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου είναι ο συνολικός αριθμός σεξουαλικών συντρόφων κατά τη διάρκεια της ζωής, με ιδιαίτερη έμφαση στο στοματικό σεξ.
Ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι άτομα με πολλαπλούς συντρόφους εμφανίζουν πολλαπλάσιο κίνδυνο ανάπτυξης της νόσου σε σύγκριση με όσους δεν έχουν τέτοιες πρακτικές.
Παρότι η έκθεση στον HPV είναι εξαιρετικά συχνή στον γενικό πληθυσμό, μόνο ένα μικρό ποσοστό των μολυσμένων ατόμων αναπτύσσει καρκίνο. Η επικρατέστερη επιστημονική εξήγηση είναι ότι στις περισσότερες περιπτώσεις το ανοσοποιητικό σύστημα εξαλείφει τον ιό. Σε ορισμένα άτομα, όμως, η λοίμωξη επιμένει, επιτρέποντας στον ιό να ενσωματωθεί στο γενετικό υλικό των κυττάρων και, με την πάροδο του χρόνου, να οδηγήσει σε κακοήθη εξαλλαγή.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται πλέον στον εμβολιασμό κατά του HPV. Έμμεσες επιστημονικές ενδείξεις δείχνουν ότι ο εμβολιασμός των κοριτσιών μπορεί να μειώσει και τις λοιμώξεις στο στοματοφάρυγγα, ενώ σε χώρες με υψηλή εμβολιαστική κάλυψη παρατηρείται προστατευτικό όφελος και για τα αγόρια μέσω της λεγόμενης συλλογικής ανοσίας. Μακροπρόθεσμα, οι ειδικοί εκτιμούν ότι αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε αισθητή μείωση των περιστατικών.
Ωστόσο, οι επιστήμονες τονίζουν ότι η προστασία δεν είναι απόλυτη σε ατομικό επίπεδο, ιδιαίτερα σε έναν κόσμο με αυξημένη κινητικότητα και διεθνή ταξίδια. Για τον λόγο αυτό, ολοένα και περισσότερες χώρες – μεταξύ αυτών και η Ελλάδα – συστήνουν και καλύπτουν οικονομικά τον εμβολιασμό και στα αγόρια, ενισχύοντας τη συνολική άμυνα του πληθυσμού απέναντι σε έναν καρκίνο που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν σπάνιος.
