Ένα σχέδιο που προωθεί η κυβέρνηση προχωρά αθόρυβα, αλλά οι συνέπειές του ενδέχεται να είναι βαθιές για κάθε οδηγό στη χώρα. Επισήμως γίνεται λόγος για τη δημιουργία Ενιαίου Μητρώου Οχημάτων και μιας κεντρικής ψηφιακής πλατφόρμας που θα συγκεντρώνει όλα τα δεδομένα για κάθε όχημα που κυκλοφορεί στην ελληνική επικράτεια. Στην πράξη όμως, το ερώτημα δεν είναι αν χρειάζεται εκσυγχρονισμός. Το κρίσιμο ερώτημα είναι μέχρι πού σκοπεύει να φτάσει η κρατική εποπτεία.
Το νέο σύστημα προβλέπεται να διασυνδέει στοιχεία από το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών, την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων, τα ΚΤΕΟ, ασφαλιστικές εταιρείες και άλλους φορείς. Όλα – από τέλη κυκλοφορίας και ασφάλιση έως τεχνικούς ελέγχους – θα συγκεντρώνονται σε μία ενιαία βάση. Η κυβέρνηση παρουσιάζει το εγχείρημα ως «ψηφιακή τομή» που θα περιορίσει τη γραφειοκρατία και θα ενισχύσει τη διαφάνεια.
Ωστόσο, η ρητορική περί «ζωντανής εποπτείας κάθε οχήματος» προκαλεί εύλογη ανησυχία. Άλλο η ηλεκτρονική διασταύρωση στοιχείων και άλλο η δυνατότητα παρακολούθησης σε πραγματικό χρόνο. Αν η μεταρρύθμιση περιοριστεί σε έλεγχο εγγράφων και διοικητική οργάνωση, πρόκειται για τεχνική αναβάθμιση. Αν όμως επεκταθεί σε γεωεντοπισμό, συνεχή καταγραφή τοποθεσίας ή δημιουργία ιστορικού διαδρομών, τότε το ζήτημα μετατρέπεται σε μείζον θέμα δημοκρατίας και ατομικών δικαιωμάτων.
Η κυβέρνηση μέχρι στιγμής αποφεύγει να δώσει σαφείς απαντήσεις για τα τεχνικά όρια του συστήματος. Αυτή η ασάφεια είναι που εντείνει την καχυποψία. Διότι η καθολική και διαρκής επιτήρηση χωρίς εξατομικευμένη δικαστική εντολή θα συνιστούσε σοβαρή μετατόπιση στην έννοια της ελευθερίας κίνησης.
Το ζήτημα αγγίζει ευθέως το άρθρο 9Α του Συντάγματος για την προστασία προσωπικών δεδομένων, αλλά και τον ευρωπαϊκό κανονισμό GDPR, που επιβάλλει αυστηρές προϋποθέσεις αναγκαιότητας και αναλογικότητας. Η μαζική συλλογή και επεξεργασία δεδομένων δεν μπορεί να δικαιολογείται αόριστα στο όνομα της «αποτελεσματικότητας».
Κανείς δεν διαφωνεί ότι οι έλεγχοι στους δρόμους πρέπει να ενισχυθούν και ότι οι παραβάτες οφείλουν να εντοπίζονται. Όμως άλλο ο στοχευμένος έλεγχος και άλλο ένα σύστημα που εν δυνάμει μετατρέπει κάθε οδηγό σε διαρκώς επιτηρούμενο υποκείμενο. Η κυβέρνηση οφείλει να ξεκαθαρίσει αν μιλάμε για διοικητικό εκσυγχρονισμό ή για ένα νέο μοντέλο ψηφιακής επιτήρησης.
Η τεχνολογία μπορεί να υπηρετεί τη διαφάνεια και τη διευκόλυνση των πολιτών. Μπορεί όμως και να γίνει εργαλείο υπέρβασης ορίων, όταν απουσιάζουν σαφείς δικλείδες ασφαλείας και δημοκρατικός έλεγχος. Και σε μια περίοδο όπου η εμπιστοσύνη των πολιτών δοκιμάζεται, η επιλογή της κυβέρνησης να προχωρά με γενικόλογες διατυπώσεις αντί για καθαρές δεσμεύσεις μόνο ερωτήματα γεννά.
Στον δημόσιο χώρο, η ασφάλεια είναι αναγκαία. Η ελευθερία όμως είναι θεμελιώδης. Και η ισορροπία μεταξύ των δύο δεν μπορεί να αποφασίζεται μονομερώς ούτε να κρύβεται πίσω από τεχνικούς όρους και ψηφιακά συνθήματα.
