Ένα σπήλαιο κοντά στη Σμύρνη επαναφέρει μια παλιά παράδοση για τον Όμηρο, χωρίς όμως να υπάρχει οριστική απόδειξη για τη σύνδεσή του με τον ποιητή.
Ένα σπήλαιο στην περιοχή της Σμύρνης, στην Τουρκία, βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο της συζήτησης για τον Όμηρο, καθώς ερευνητές υποστηρίζουν ότι μπορεί να συνδέεται με την παλιά παράδοση σύμφωνα με την οποία εκεί ο αρχαίος ποιητής συνέθεσε τα έργα του.
Το σπήλαιο βρίσκεται σε πλαγιά έξω από τη Σμύρνη και είναι γνωστό εδώ και γενιές από τους ντόπιους ως «Κοιλάδα του Ομήρου».
«Αυτό το μέρος ονομαζόταν πάντα Κοιλάδα του Ομήρου»
Ο Τούρκος ερευνητής Αλτάν Αλτίν, ο οποίος έχει γράψει βιβλίο για το θέμα, υποστηρίζει ότι η τοπική παράδοση συνδέει εδώ και αιώνες το συγκεκριμένο σημείο με τον Όμηρο.
«Αυτό το μέρος ονομαζόταν πάντα από τους ντόπιους «Κοιλάδα του Ομήρου». Ταξιδιώτες από όλο τον κόσμο ερχόντουσαν να δουν το σπήλαιο όπου, σύμφωνα με την παράδοση, ο Όμηρος συνέθεσε τα ποιήματά του», ανέφερε.
Ωστόσο, δεν υπάρχει βεβαιότητα για το πού έγραψε ο Όμηρος τα επικά του ποιήματα, ενώ γύρω από τη ζωή και την καταγωγή του έχουν δημιουργηθεί εδώ και αιώνες πολλοί μύθοι και διαφορετικές θεωρίες.
Η συζήτηση έχει αναζωπυρωθεί τα τελευταία χρόνια, και ιδιαίτερα μετά το αυξημένο ενδιαφέρον για τον αρχαίο κόσμο που έχει προκαλέσει η κινηματογραφική παραγωγή του Κρίστοφερ Νόλαν, «Η Οδύσσεια».
Ο Όμηρος συνδέεται εδώ και πολύ καιρό με την περιοχή της Σμύρνης, η οποία στην αρχαιότητα αποτελούσε σημαντικό κέντρο της Ιωνίας.
Ο Παυσανίας και η «σπηλιά του Ομήρου»
Η σύνδεση της περιοχής με τον Όμηρο δεν είναι σύγχρονη.
Ο Έλληνας χρονογράφος και γεωγράφος Παυσανίας, τον 2ο αιώνα μ.Χ., έγραφε ότι οι κάτοικοι της Σμύρνης είχαν τον ποταμό Μέλη και ότι στις πηγές του βρισκόταν «το σπήλαιο, όπου λένε ότι ο Όμηρος συνέθεσε τα ποιήματά του».
Η συγκεκριμένη αναφορά τροφοδότησε μια διαμάχη που συνεχίζεται μέχρι σήμερα σχετικά με την καταγωγή του ποιητή και τα μέρη με τα οποία συνδέθηκε.
Οι θεωρίες για την καταγωγή του Ομήρου
Η πρόσβαση στο σπήλαιο δεν είναι εύκολη, καθώς βρίσκεται σε δύσβατη περιοχή.
Στο εσωτερικό του υπάρχουν ελληνικές επιγραφές στους τοίχους, χωρίς ωστόσο να έχει αποσαφηνιστεί η ηλικία τους.
Άλλες περιοχές, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη Χίο, διεκδικούν επίσης τη σύνδεσή τους με την καταγωγή του Ομήρου. Ο Αλτάν Αλτίν, πάντως, δηλώνει βέβαιος ότι ο ποιητής συνδέεται με την περιοχή της Σμύρνης και ευρύτερα με την Ιωνία.
«Για μένα, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία: ο Όμηρος κατάγεται από τον Μπουρνόβα. Σε κάθε περίπτωση, κατάγεται από την Ιωνία, η οποία περιλαμβάνει τη Σμύρνη και τη Χίο. Κατάγεται από αυτές τις περιοχές», δήλωσε.
Στην προσπάθειά του να ενισχύσει τη θεωρία του, επικαλείται ένα ανάγλυφο του 3ου αιώνα π.Χ., το οποίο απεικονίζει τη θεοποίηση του Ομήρου.
Όπως υποστηρίζει, το ανάγλυφο παρουσιάζει το σπήλαιο του Μπουρνόβα με αξιοσημείωτη ακρίβεια.
«Αυτό το ανάγλυφο ήταν ήδη γνωστό, αλλά κανείς δεν είχε παρατηρήσει ποτέ τις λεπτομέρειες που είναι πανομοιότυπες με αυτές που βρέθηκαν στο σπήλαιο του Ομήρου. Είναι η πρώτη φορά που έρχεται στο φως μια τόσο λεπτομερής γεωγραφική περιγραφή», ανέφερε.
Παράλληλα, αρχαιολογικά ευρήματα από την περιοχή χρησιμοποιούνται ως επιπλέον επιχείρημα για τη σύνδεση της αρχαίας Σμύρνης με τον ποιητή.
Ο αρχαιολόγος Μεχμέτ Ακίφ Ερντέμ υποστηρίζει ότι ιδιαίτερη σημασία έχουν τα νομίσματα που φέρουν την εικόνα του Ομήρου, καθώς δείχνουν, σύμφωνα με τον ίδιο, ότι οι κάτοικοι της αρχαίας Σμύρνης θεωρούσαν τον ποιητή δικό τους.
«Η ιστορία του είναι και δική μας»
Η παρουσία του Ομήρου δεν περιορίζεται, πάντως, στο συγκεκριμένο σπήλαιο, αναφέρει άρθρο του France24.
Στο Γιεσίλοβα Χουγιούκ, έναν αρχαιολογικό χώρο στη Σμύρνη, υπάρχει προτομή του ποιητή με την επιγραφή:
«Συνέθεσα τα έπη «Ιλιάδα» και «Οδύσσεια» σε αυτή τη γη. Έζησα στον Μπουρνόβα».
Οι τοπικές Αρχές σχεδιάζουν να ανακαινίσουν το σπήλαιο και να το ανοίξουν στους επισκέπτες, αξιοποιώντας το αυξημένο ενδιαφέρον γύρω από τον αρχαίο ποιητή.
Ο δήμαρχος του Μπουρνόβα, Ομέρ Εσκί, χαρακτήρισε τη διαφύλαξη της κληρονομιάς του Ομήρου «καθήκον που οφείλουμε στην ανθρωπότητα».
«Είναι ένας από τους ιδρυτές της λογοτεχνίας», ανέφερε, προσθέτοντας: «Οι ιστορίες που αφηγείται αφορούν αυτή τη γη. Το ζήτημα δεν είναι αν πρέπει να διεκδικήσουμε τον Όμηρο ή όχι. Η ιστορία του είναι και δική μας».
Η διαμάχη για το όνομα της «Κοιλάδας του Ομήρου»
Η σύνδεση της περιοχής με τον Όμηρο έχει προκαλέσει κατά καιρούς και πολιτικές αντιπαραθέσεις.
Το 2024, δημοτικοί αξιωματούχοι του κυβερνώντος κόμματος AKP είχαν προτείνει να μετονομαστεί η «Κοιλάδα του Ομήρου» προς τιμήν ενός Τούρκου μαχητή, υποστηρίζοντας ότι ο χώρος δεν θα έπρεπε να φέρει ελληνικό όνομα.
Ο δήμαρχος του Μπουρνόβα είχε αντιδράσει, λέγοντας ότι η διαγραφή του ονόματος του Ομήρου θα ήταν «ένα από τα χειρότερα πράγματα που θα μπορούσαμε να κάνουμε στον Μπουρνόβα».
Στόχος του, όπως έχει δηλώσει, είναι να γίνει ο Όμηρος γνωστός σε ολόκληρο τον κόσμο ως μια προσωπικότητα που συνδέεται με τον Μπουρνόβα και να μετατραπεί η περιοχή σε τουριστικό προορισμό.
Προς το παρόν, πάντως, το ερώτημα παραμένει ανοιχτό: αν το συγκεκριμένο σπήλαιο ήταν πράγματι ο τόπος όπου ο Όμηρος συνέθεσε την «Οδύσσεια» δεν μπορεί να αποδειχθεί με βεβαιότητα. Η παράδοση, οι αρχαίες αναφορές και τα ευρήματα συντηρούν μια ιστορία που συνεχίζει να γοητεύει, περισσότερο από δύο χιλιετίες αργότερα.
