Τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν μπορούν να αναστέλλουν αυτομάτως την εξέταση μιας αίτησης ασύλου μόνο και μόνο επειδή ο αιτών έχει ήδη λάβει προσωρινή προστασία, αποφάσισε το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η απόφαση, που εκδόθηκε την 1η Οκτωβρίου 2026, περιορίζει τη δυνατότητα των κυβερνήσεων να χρησιμοποιούν το καθεστώς προσωρινής προστασίας για τους ανθρώπους που εγκατέλειψαν την Ουκρανία ως λόγο αναβολής της εξέτασης των ατομικών αιτημάτων ασύλου.
Η υπόθεση ξεκίνησε στην Ολλανδία και αφορά έναν Κινέζο Ουιγούρο, ο οποίος έφτασε στη χώρα τον Μάρτιο του 2022 μαζί με την Ουκρανή σύζυγό του και το παιδί τους. Οι ολλανδικές αρχές του χορήγησαν προσωρινή προστασία, αλλά παράλληλα ανέβαλαν την εξέταση της αίτησής του για άσυλο μέχρι να λήξει το καθεστώς αυτό.
Ο ίδιος προσέφυγε κατά της καθυστέρησης και το Συμβούλιο της Επικρατείας της Ολλανδίας ζήτησε διευκρινίσεις από το Δικαστήριο της ΕΕ.
Οι Ευρωπαίοι δικαστές έκριναν ότι οι διαδικασίες για το άσυλο και την προσωρινή προστασία μπορούν να εξελίσσονται «ταυτόχρονα και ανεξάρτητα». Επομένως, η ύπαρξη προσωρινής προστασίας δεν αποτελεί από μόνη της λόγο για να παραμένει μια αίτηση ασύλου σε εκκρεμότητα.
Τα δύο καθεστώτα έχουν διαφορετικό σκοπό. Η προσωρινή προστασία παρέχει άμεσα δικαίωμα παραμονής, εργασίας και πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες σε επιλέξιμα άτομα που εγκαταλείπουν την Ουκρανία, χωρίς να απαιτείται προηγουμένως εξατομικευμένη εξέταση ασύλου.
Αντίθετα, μια αίτηση ασύλου εξετάζει αν οι προσωπικές συνθήκες ενός συγκεκριμένου ανθρώπου δικαιολογούν την αναγνώρισή του ως πρόσφυγα ή τη χορήγηση άλλης μορφής διεθνούς προστασίας.
Η ΕΕ έχει συμφωνήσει να διατηρήσει το καθεστώς προσωρινής προστασίας για τους δικαιούχους μέχρι τον Μάρτιο του 2028. Ωστόσο, σύμφωνα με τη νέα δικαστική απόφαση, οι αρχές δεν μπορούν να περιμένουν αυτομάτως μέχρι τη λήξη του καθεστώτος για να εξετάσουν μια παράλληλη αίτηση ασύλου.
Οι κανονικές προθεσμίες εξέτασης εξακολουθούν να ισχύουν, ενώ μπορούν να παραταθούν όταν υπάρχει δικαιολογημένος λόγος, όπως διοικητικές δυσκολίες που προκύπτουν από τον μεγάλο αριθμό αιτήσεων.
Η απόφαση δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που έχει προσωρινή προστασία δικαιούται αυτομάτως άσυλο. Σημαίνει ότι η προσωρινή προστασία, από μόνη της, δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως λόγος για την αναβολή της απόφασης επί μιας ατομικής αίτησης ασύλου.
Παράλληλα, η απόρριψη μιας αίτησης ασύλου δεν συνεπάγεται αυτομάτως και απώλεια της προσωρινής προστασίας που έχει ήδη χορηγηθεί.
