Η Μέση Ανατολή βρίσκεται ξανά στο χείλος της αβύσσου. Όλα δείχνουν ότι ένα αμερικανικό πλήγμα κατά του Ιράν δεν αποτελεί πλέον σενάριο επί χάρτου, αλλά ενδεχόμενο άμεσης υλοποίησης. Οι διπλωματικές επαφές για το πυρηνικό πρόγραμμα συνεχίζονται στο παρασκήνιο, όμως η στρατιωτική κινητοποίηση που καταγράφεται στην περιοχή μαρτυρά ότι τα περιθώρια στενεύουν δραματικά.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, με το Ιράν στο στόχαστρο, φέρονται αποφασισμένες να επιβάλουν δραστικό περιορισμό όχι μόνο στο πυρηνικό, αλλά και στο βαλλιστικό του πρόγραμμα. Στο βάθος, το Ισραήλ παρακολουθεί με αγωνία και πίεση. Για το Τελ Αβίβ, η προοπτική ενός πυρηνικά εξοπλισμένου Ιράν αποτελεί υπαρξιακή απειλή. Τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια είδε την Τεχεράνη να ενισχύεται στρατιωτικά, να απαντά ευθέως σε επιδρομές και να επιδεικνύει ικανότητα πλήγματος σε κρίσιμες ισραηλινές υποδομές. Αυτό, για την ισραηλινή ηγεσία, δεν μπορεί να συνεχιστεί.
Όμως αυτή τη φορά δεν πρόκειται για μια περιορισμένη επιδρομή. Το διακύβευμα είναι πολύ μεγαλύτερο: η αποδυνάμωση – αν όχι η ανατροπή – ενός καθεστώτος που από το 1979 επιβιώνει πολέμων, εμπάργκο και διεθνούς απομόνωσης. Το θεοκρατικό σύστημα της Τεχεράνης άντεξε τον αιματηρό πόλεμο με το Ιράκ, άντεξε δεκαετίες κυρώσεων, άντεξε εσωτερικές αναταράξεις. Τώρα, ίσως, δοκιμάζεται η μεγαλύτερη αντοχή του.
Η στρατιωτική εικόνα είναι καταιγιστική. Εκατοντάδες αμερικανικά αεροσκάφη – μαχητικά, ιπτάμενα τάνκερ και μεταγωγικά – έχουν αναπτυχθεί σε βάσεις του Κόλπου. Τα αεροπλανοφόρα USS Abraham Lincoln και USS Gerald R. Ford επιχειρούν σε κομβικές θαλάσσιες ζώνες, μεταφέροντας δεκάδες επιπλέον μαχητικά. Στρατηγικά βομβαρδιστικά μεγάλου βεληνεκούς, υποβρύχια και πλοία εξοπλισμένα με πυραύλους cruise συμπληρώνουν μια δύναμη πυρός που ελάχιστα κράτη στον κόσμο θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν συμβατικά.
Υπό αυτούς τους όρους, το Ιράν μοιάζει στρατιωτικά μειονεκτικό. Διαθέτει ισχυρό βαλλιστικό οπλοστάσιο και πολυάριθμες χερσαίες δυνάμεις, όμως η αεροπορική και ναυτική του ισχύς υπολείπονται σημαντικά. Η Ουάσιγκτον δεν θα πλήξει έναν μικρό, απομονωμένο στόχο· θα επιχειρήσει εναντίον μιας χώρας 93 εκατομμυρίων κατοίκων, με γεωγραφικό βάθος και περίπλοκη κοινωνική σύνθεση.
Ωστόσο, η εξίσωση δεν είναι μόνο στρατιωτική. Η Τεχεράνη ποντάρει στην ανθεκτικότητα. Το καθεστώς έχει οικοδομήσει πολλαπλούς μηχανισμούς διαδοχής και λήψης αποφάσεων. Ο Ανώτατος Ηγέτης Ali Khamenei έχει προβλέψει εναλλακτικά σενάρια διοίκησης σε περίπτωση αποκοπής ή θανάτου του. Πρόσωπα όπως ο Ali Larijani, με βαθιές διασυνδέσεις στο εσωτερικό και στο εξωτερικό, εμφανίζονται ως κρίκοι σε μια αλυσίδα εξουσίας που δεν καταρρέει εύκολα με ένα μόνο πλήγμα.
Στο διεθνές πεδίο, οι ισορροπίες είναι ρευστές. Η Κίνα, η Ρωσία και περιφερειακές δυνάμεις παρακολουθούν στενά, ζυγίζοντας τα συμφέροντά τους. Καμία μεγάλη δύναμη δεν επιθυμεί αποσταθεροποίηση που θα ανατρέψει τις ενεργειακές και γεωπολιτικές ισορροπίες, αλλά καμία δεν δείχνει έτοιμη για άμεση στρατιωτική εμπλοκή.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν οι ΗΠΑ μπορούν να πλήξουν το Ιράν. Είναι αν μπορούν να ελέγξουν τις συνέπειες. Η ιστορία έχει δείξει ότι οι στρατιωτικές υπερδυνάμεις δεν νικούν πάντα πολιτικά. Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, μόνο το Βιετνάμ κατάφερε να αντισταθεί επιτυχώς σε πλήρη αμερικανική πολεμική κινητοποίηση. Το Ιράν δεν είναι Βιετνάμ – αλλά ούτε και εύκολος στόχος.
Οι επόμενες ώρες ή ημέρες ενδέχεται να καθορίσουν την πορεία μιας ολόκληρης περιοχής. Αν οι πύραυλοι εκτοξευθούν, η Μέση Ανατολή θα εισέλθει σε φάση αχαρτογράφητη, με συνέπειες που ίσως υπερβούν κατά πολύ το αρχικό πεδίο σύγκρουσης. Το μόνο βέβαιο είναι ότι η ιστορία βρίσκεται σε σημείο καμπής – και η έκβασή της παραμένει αβέβαιη.
