Ένα χρηματοδοτικό εργαλείο που δημιουργήθηκε για να αντιμετωπίσει την κρίση χρέους της ευρωζώνης ενδέχεται να αποκτήσει νέο ρόλο, αυτή τη φορά στο πεδίο της ευρωπαϊκής άμυνας.
Ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ESM) θα μπορούσε, υπό προϋποθέσεις, να διαθέσει πάνω από 430 δισεκατομμύρια ευρώ μέσω πιστωτικών γραμμών προς χώρες της ευρωζώνης, προκειμένου να ενισχύσουν τις αμυντικές τους δυνατότητες.
Ο επικεφαλής του ESM, Πιερ Γκραμενιά, ξεκαθαρίζει ότι πρόκειται για δάνεια που δεν θα συνοδεύονται από αυστηρά προγράμματα δημοσιονομικής προσαρμογής, σε αντίθεση με όσα ίσχυσαν την προηγούμενη δεκαετία.
Στόχος είναι να αποφευχθεί το πολιτικό και οικονομικό «στίγμα» που συνδέθηκε στο παρελθόν με την προσφυγή στον μηχανισμό και να διευκολυνθούν χώρες με υγιή οικονομικά αλλά περιορισμένους προϋπολογισμούς.
Η συζήτηση εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της αυξημένης γεωπολιτικής έντασης και της ανάγκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ενισχύσει την αυτονομία της στον τομέα της άμυνας. Οι σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν ασταθείς, ενώ ο πόλεμος στην Ουκρανία, τέσσερα χρόνια μετά τη ρωσική εισβολή, εξακολουθεί να επηρεάζει άμεσα την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περίπτωση των χωρών της Βαλτικής, οι οποίες έχουν αυξήσει θεαματικά τις αμυντικές τους δαπάνες, φτάνοντας περίπου στο 5% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος τους. Τα κράτη αυτά, που συνορεύουν με τη Ρωσία και τη Λευκορωσία, αντιμετωπίζουν αυξημένες απειλές και έχουν ήδη επιβαρυνθεί με σημαντικό δανεισμό για εξοπλιστικά προγράμματα.
Η πιθανή αξιοποίηση του ESM θα απαιτούσε, ωστόσο, πολιτική συναίνεση. Μόνο τα κράτη της ευρωζώνης μπορούν να έχουν πρόσβαση σε τέτοιου είδους χρηματοδότηση, ενώ οποιαδήποτε διεύρυνση της αποστολής του μηχανισμού προϋποθέτει έγκριση από όλα τα μέλη του, συμπεριλαμβανομένων χωρών με παραδοσιακά ουδέτερη στάση στην άμυνα.
Σύμφωνα με τον Γκραμενιά, υπάρχει και η σκέψη για συλλογικά αιτήματα χρηματοδότησης, ώστε να ενισχυθεί ο ευρωπαϊκός χαρακτήρας της πρωτοβουλίας και να αποφευχθούν εσωτερικές πολιτικές αντιδράσεις.
Το αν ο ESM θα περάσει τελικά από τον ρόλο του «πυροσβέστη» των δημοσιονομικών κρίσεων σε αυτόν του στυλοβάτη της ευρωπαϊκής άμυνας, μένει να φανεί στις αποφάσεις των επόμενων μηνών.
