Οι παγκόσμιες ενεργειακές αγορές παραμένουν σε κατάσταση αυξημένης επιφυλακής, αφού αρκετά κράτη του Κόλπου ανέστειλαν την παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου λόγω της κλιμάκωσης της έντασης στην περιοχή. Από το Σάββατο 28 Φεβρουαρίου, η Τεχεράνη έχει στοχεύσει διάφορες τοποθεσίες στο Ισραήλ αλλά και σε αρκετές χώρες του Κόλπου σε απάντηση στις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ.
Αρχικά, οι ιρανικές επιθέσεις επικεντρώνονταν κυρίως σε αμερικανικούς στρατιωτικούς στόχους. Ωστόσο, κράτη του Κόλπου αναφέρουν ότι το Ιράν έχει πλέον διευρύνει το πεδίο των επιθέσεων σε πολιτικές υποδομές, όπως ξενοδοχεία, αεροδρόμια και ενεργειακές εγκαταστάσεις. Ιρανοί αξιωματούχοι, πάντως, αρνούνται δημόσια ότι στοχοποιούν ενεργειακές εγκαταστάσεις στον Κόλπο. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Μέση Ανατολή παραμένει η κυρίαρχη περιοχή παγκοσμίως σε αποθέματα υδρογονανθράκων και βασικός παράγοντας παραγωγής αργού πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Σχεδόν το μισό των παγκόσμιων αποθεμάτων και εξαγωγών πετρελαίου προέρχεται από τη Μέση Ανατολή, η οποία διαθέτει πέντε από τα επτά μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο. Μετά τη διύλιση, το αργό πετρέλαιο χρησιμοποιείται για την παραγωγή πολλών προϊόντων, όπως βενζίνη, ντίζελ και καύσιμα αεροσκαφών, αλλά και για την κατασκευή πολλών καθημερινών προϊόντων, όπως καθαριστικά, πλαστικά και καλλυντικά.
Μετά τη Βενεζουέλα, η οποία διαθέτει 303 δισεκατομμύρια βαρέλια, η Σαουδική Αραβία κατέχει τα δεύτερα μεγαλύτερα επιβεβαιωμένα αποθέματα αργού πετρελαίου στον κόσμο, που εκτιμώνται σε 267 δισεκατομμύρια.
Αυτά είναι τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου στη Μέση Ανατολή:
- Σαουδική Αραβία: 267 δισ. βαρέλια
- Ιράν: 209 δισ. βαρέλια
- Ιράκ: 145 δισ. βαρέλια
- Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα: 113 δισ. βαρέλια
- Κουβέιτ: 102 δισ. βαρέλια
Η Σαουδική Αραβία είναι επίσης ο μεγαλύτερος εξαγωγέας πετρελαίου στον κόσμο, με εξαγωγές αργού πετρελαίου που εκτιμώνται στα 187 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024, σύμφωνα με στοιχεία του Observatory of Economic Complexity (OEC).
Ποιοι είναι οι μεγαλύτεροι εξαγωγείς πετρελαίου στη Μέση Ανατολή
- Σαουδική Αραβία: 187 δισ. δολάρια
- ΗΑΕ: 114 δισ. δολάρια
- Ιράκ: 98 δισ. δολάρια
- Ιράν: 47 δισ. δολάρια (σε μεγάλο βαθμό με έκπτωση λόγω των αμερικανικών κυρώσεων)
- Κουβέιτ: 29 δισ. δολάρια
Άλλες χώρες της περιοχής με σημαντικές εξαγωγές πετρελαίου είναι το Ομάν (28,9 δισ.), το Κουβέιτ (28,8 δισ.) και το Κατάρ (21 δισ.).
Φυσικό αέριο
Πέρα από το πετρέλαιο, η Μέση Ανατολή αποτελεί επίσης παγκόσμια δύναμη στο φυσικό αέριο, καθώς αντιπροσωπεύει σχεδόν το 18% της παγκόσμιας παραγωγής και περίπου το 40% των αποδεδειγμένων αποθεμάτων. Το φυσικό αέριο χρησιμοποιείται κυρίως για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, βιομηχανική θέρμανση, καθώς και στην παραγωγή χημικών και λιπασμάτων. Στο επίκεντρο της παραγωγής φυσικού αερίου στη Μέση Ανατολή βρίσκεται το υποθαλάσσιο κοίτασμα South Pars/North Dome, το μεγαλύτερο στον κόσμο, το οποίο μοιράζονται το Κατάρ και το Ιράν.
Το φυσικό αέριο μεταφέρεται είτε μέσω αγωγών είτε με δεξαμενόπλοια. Όταν χρησιμοποιούνται αγωγοί, το αέριο συμπιέζεται και μετακινείται μέσω δικτύων από χάλυβα. Όταν αυτό δεν είναι εφικτό- όπως στις θαλάσσιες μεταφορές- χρησιμοποιείται υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG). Για την παραγωγή LNG, το αέριο ψύχεται περίπου στους -162°C, μειώνοντας σημαντικά τον όγκο του ώστε να μπορεί να μεταφερθεί με ειδικά δεξαμενόπλοια σε όλο τον κόσμο.
Για τη μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου, τα δεξαμενόπλοια των χωρών του Κόλπου πρέπει να διασχίσουν το στενό πέρασμα των Στενών του Ορμούζ. Περίπου το 1/5 της παγκόσμιας μεταφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου διέρχεται από αυτό το σημείο, κυρίως προς αγορές της Ασίας, όπως η Κίνα, η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα και η Ινδία, αλλά και προς την Ευρώπη.
Ποιες ενεργειακές εγκαταστάσεις έχουν δεχθεί επιθέσεις;
Σαουδική Αραβία – Διυλιστήριο Ras Tanura
Τη Δευτέρα 2 Μαρτίου, ένα από τα μεγαλύτερα διυλιστήρια πετρελαίου στον κόσμο, το Ras Tanura, που ανήκει στη Saudi Aramco, αναγκάστηκε να διακόψει τη λειτουργία του όταν συντρίμμια από ιρανικά drones που αναχαιτίστηκαν προκάλεσαν μικρή πυρκαγιά. Η Saudi Aramco είναι μία από τις μεγαλύτερες εταιρείες στον κόσμο, με χρηματιστηριακή αξία άνω των 1,7 τρισεκατομμυρίων δολαρίων και έσοδα περίπου 480 δισ. δολάρια. Η εταιρεία ελέγχει περίπου το 12% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου, με δυνατότητα παραγωγής άνω των 12 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως.
Την Τετάρτη 4 Μαρτίου, οι αρχές της χώρας ανακοίνωσαν δεύτερη απόπειρα επίθεσης με drone, η οποία αναχαιτίστηκε χωρίς να προκληθούν ζημιές.
Κατάρ – Ras Laffan Industrial City
Το υπουργείο Άμυνας του Κατάρ ανακοίνωσε ότι ιρανικά drones στόχευσαν ενεργειακή εγκατάσταση στην Ras Laffan Industrial City, που ανήκει στην QatarEnergy, τον μεγαλύτερο παραγωγό LNG στον κόσμο. Δεν αναφέρθηκαν θύματα, ωστόσο η QatarEnergy ανέστειλε την παραγωγή LNG και άλλων προϊόντων στις εγκαταστάσεις που επηρεάστηκαν.
Οι εξαγωγές LNG της εταιρείας- περίπου 81 εκατ. τόνοι ετησίως– κατευθύνονται κυρίως σε αγορές της Ασίας, όπως η Κίνα, η Ιαπωνία, η Ινδία, η Νότια Κορέα και το Πακιστάν. Η διακοπή παραγωγής οδήγησε τις τιμές φυσικού αερίου στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τριών ετών.
Κατάρ – Mesaieed Industrial City
Το Κατάρ ανέφερε επίσης δεύτερη επίθεση drone τη Δευτέρα που στόχευσε δεξαμενή νερού μονάδας παραγωγής ενέργειας στην Mesaieed, χωρίς όμως να υπάρξουν θύματα. Την Τρίτη 3 Μαρτίου, η QatarEnergy ανέστειλε επίσης την παραγωγή ορισμένων προϊόντων όπως ουρία, πολυμερή, μεθανόλη και αλουμίνιο.
Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα – Τερματικοί σταθμοί Fujairah και Mussafah
Τη Δευτέρα ξέσπασε πυρκαγιά στον τερματικό σταθμό καυσίμων Mussafah κοντά στο Άμπου Ντάμπι μετά από πλήγμα drone. Την Τρίτη, συντρίμμια από αναχαίτιση drone προκάλεσαν πυρκαγιά στον τερματικό σταθμό πετρελαίου Fujairah στην ανατολική ακτή των ΗΑΕ. Δεν αναφέρθηκαν τραυματισμοί.
Ομάν – Λιμάνια Ντουκμ και Σαλαλάχ
Την Τρίτη, ιρανικά drones έπληξαν δεξαμενές καυσίμων και ένα δεξαμενόπλοιο στο λιμάνι Ντουκμ, προκαλώντας έκρηξη. Την ίδια ημέρα σημειώθηκε επίθεση drone και στο λιμάνι Σαλαλάχ.
Δεξαμενόπλοιο Athe Nova
Τη Δευτέρα, το δεξαμενόπλοιο Athe Nova, με σημαία Ονδούρας, χτυπήθηκε από ιρανικά drones ενώ διέπλεε τα Στενά του Ορμούζ κοντά στο Χορ Φακάν των ΗΑΕ, προκαλώντας πυρκαγιά. Το πλοίο κατάφερε να απομακρυνθεί χωρίς να υπάρξουν θύματα.
Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) ανέλαβαν την ευθύνη, χαρακτηρίζοντας το πλοίο «σύμμαχο των Ηνωμένων Πολιτειών». Την ίδια ημέρα, το Ιράν ανακοίνωσε ότι κλείνει τα Στενά του Ορμούζ, προειδοποιώντας ότι οποιοδήποτε πλοίο επιχειρήσει να περάσει «θα πυρποληθεί». Έκτοτε έχουν πληγεί και άλλα δεξαμενόπλοια.
Ποιες άλλες εγκαταστάσεις ανέστειλαν τη λειτουργία τους
Παρότι δεν αποτέλεσαν άμεσο στόχο, οι ακόλουθες εγκαταστάσεις ανέστειλαν τη λειτουργία τους λόγω της κλιμάκωσης στην περιοχή:
- Υπεράκτια κοιτάσματα φυσικού αερίου στο Ισραήλ – Τα μεγάλα υπεράκτια πεδία Λεβιάθαν και Ταμάρ έκλεισαν προληπτικά.
- Πετρελαιοπηγές στο ιρακινό Κουρδιστάν – Εταιρείες όπως DNO, Gulf Keystone και Dana Gas ανέστειλαν την παραγωγή.
- Κοίτασμα Rumaila στο Ιράκ – Το μεγαλύτερο πετρελαϊκό πεδίο της χώρας, που διαχειρίζεται η BP, διέκοψε τη λειτουργία του για λόγους ασφαλείας.
