Σαν σήμερα, την 1 Ιανουαρίου 2001 η Ελλάδα εισήχθη και επίσημα στο ευρώ, αποτελώντας το δωδέκατο κράτος μέλος της ΕΕ που υιοθέτησε το ενιαίο νόμισμα.
Ιστορικό της ένταξης της Ελλάδας στο ευρώ
Η Ελλάδα εντάχθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 1981 και υιοθέτησε το ευρώ το 2001 εγκαίρως, ώστε να είναι μεταξύ των πρώτων χωρών που κυκλοφόρησαν τραπεζογραμμάτια και κέρματα ευρώ την 1η Ιανουαρίου 2002.
Από τις 29 Δεκεμβρίου 2000, ανακοινώθηκε η πρώτη κύρια πράξη αναχρηματοδότησης για το 2001, στην οποία θα συμμετείχαν για πρώτη φορά οι Έλληνες αντισυμβαλλόμενοι του Ευρωσυστήματος. Την 1 Ιανουαρίου 2001, αυτή η κύρια πράξη αναχρηματοδότησης διεξήχθη με επιτυχία.
Ο όγκος κατανομής των 101 δισεκατομμυρίων ευρώ έλαβε υπόψη τις πρόσθετες ανάγκες ρευστότητας της ζώνης του ευρώ που προέκυψαν από την ενσωμάτωση των ελληνικών νομισματικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων στο τραπεζικό σύστημα της ζώνης του ευρώ.
Τα τραπεζογραμμάτια και τα κέρματα ευρώ τέθηκαν σε κυκλοφορία στην Ελλάδα την 1 Ιανουαρίου 2002, με καθυστέρηση ενός έτους, κατά την οποία το ευρώ αποτελούσε το επίσημο νόμισμα της χώρας, αλλά ως «λογιστικό χρήμα».
Από την 1η Ιανουαρίου 200 μέχρι και την 28η Φεβρουαρίου 2002 ήταν η περίοδος διπλής κυκλοφορίας, η περίοδος δηλαδή κατά την οποία η ελληνική δραχμή και το ευρώ κυκλοφορούσαν ταυτοχρόνως ως νόμιμα χρήματα.
Το σταθερό ποσοστό μετατροπής καθορίστηκε ως εξής: €1 = 340.750 δραχμές
Τι προβλεπόταν για την ανταλλαγή του προηγούμενου εθνικού νομίσματος
Η Τράπεζα της Ελλάδος (Εθνική Κεντρική Τράπεζα της Ελλάδος) αντάλλαξε κέρματα δραχμών έως την 1η Μαρτίου 2004 και τραπεζογραμμάτια δραχμών έως την 1η Μαρτίου 2012.
Πως το ελληνικό χρέος εξαφανίστηκε «δια μαγείας» και μπήκαμε στο ευρώ;
Μια ενδιαφέρουσα ιστορία για το ευρώ και την ένταξη της Ελλάδας σε αυτό έρχεται να μας φανερώσει για ακόμα μια φορά πως τα δεινά της χώρας πάντοτε υπήρχαν και η μέθοδος της απόκρυψης των προβλημάτων «κάτω απ’ το χαλί» αποτελεί ελληνική μέθοδος.
Σύμφωνα με πηγές της περιόδου (BBC), τα κράτη της ευρωζώνης έπρεπε να έχουν έλλειμμα κάτω του 3% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (Συνθήκη του Μάαστριχτ, 1992), ωστόσο, τα αναθεωρημένα στοιχεία της εποχής, φανέρωναν ότι η Ελλάδα είχε ξεπεράσει αυτό το όριο από το 1999. Μάλιστα, σε δημοσιεύματα του εγχώριου τύπου, το έλλειμμα του προϋπολογισμού της Ελλάδας το 1999 ήταν 3,38%.
Με ποιον τρόπο όμως λειτούργησε αυτή η «μαγική» αλλαγή στα δημοσιονομικά της Ελλάδας, ώστε να πληροί τα κριτήρια;
Ο ελληνικός σιδηρόδρομος ως παράδειγμα
Για να αντιληφθούμε τη μέθοδο που χρησιμοποιήθηκε, ώστε να πληροί η Ελλάδα τα κριτήρια που είχε θέσει η Συνθήκη του Μάαστριχτ, η οικονομολόγος Μιράντα Ξαφά, θυμήθηκε το παράδειγμα του ελληνικού σιδηροδρόμου.
Ξεκινώντας, η οικονομολόγος «μίλησε» για έναν οργανισμό που είχε απώλειες της τάξεως του ενός δισεκατομμύριο ευρώ ετησίως.
«Ο ελληνικός σιδηρόδρομος είχε περισσότερους υπαλλήλους από επιβάτες. Ένας πρώην υπουργός, ο Στέφανος Μάνος, είχε δηλώσει δημόσια τότε ότι θα ήταν φθηνότερο να στείλουν όλους με ταξί».
Έτσι, λοιπόν, οι αρχές χρησιμοποίησαν ένα έξυπνο μαγικό κόλπο για να εξαφανίσουν το πρόβλημα. «Η [σιδηροδρομική] εταιρεία εξέδιδε μετοχές που αγόραζε η κυβέρνηση. Έτσι, δεν υπολογίζονταν ως δαπάνη, αλλά ως οικονομική συναλλαγή.» Έτσι, λοιπόν, δεν εμφανίστηκε στον ισολογισμό του προϋπολογισμού και η Ελλάδα πληρούσε τα κριτήρια του Μάαστριχτ και έγινε δεκτή στην ευρωζώνη το 2001.
Η αποκάλυψη της απάτης λίγα χρόνια αργότερα
Ωστόσο, η απάτη θα αποκαλυπτόταν λίγα χρόνια αργότερα. Το 2004, με την εκλογή της ΝΔ, ο Πέτρος Δούκας, που διορίστηκε από τον πρωθυπουργό Υφυπουργός Οικονομίας, ήταν ο υπεύθυνος για τον προϋπολογισμό του κράτους.
Ο Δούκας ανάφερε σύμφωνα με την Ξαφά: «Κάλεσα τα ανώτερα στελέχη του υπουργείου και τους ζήτησα να μου δώσουν λεπτομέρειες για τον προϋπολογισμό που είχε ψηφιστεί τον προηγούμενο Δεκέμβριο, δυόμισι μήνες πριν αναλάβουμε τα καθήκοντά μας.
Είπα “μην ανησυχείς για διώξεις ή οτιδήποτε άλλο, απλώς πες μου την αληθινή ιστορία”».
Η διαφορά μεταξύ του δημοσιευμένου ελλείμματος και του πραγματικού ήταν τεράστια.
«[Το χάσμα] ήταν περίπου 7% του ΑΕΠ», εξήγησε ο Δούκας.
«Ο προϋπολογισμός ανέφερε ότι το έλλειμμα ήταν 1,5%. Το πραγματικό έλλειμμα ήταν 8,3%.»
Για να μη γιγαντωθεί περαιτέρω το πρόβλημα, ο Δούκας θεώρησε πως θα έπρεπε να ξεκινήσει να μειώνεται ο προϋπολογισμός. Ωστόσο, όπως έχει αναφέρει ο ίδιος, η απάντηση που είχε λάβει ήταν η εξής: «Άκου, σε λίγους μήνες έχουμε τους Ολυμπιακούς Αγώνες και δεν μπορούμε να αναστατώσουμε ολόκληρο τον πληθυσμό και να ξεκινήσουμε απεργίες και τα πάντα λίγο πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες».
Τα «στραβά μάτια» από την Ευρώπη
Παρά το γεγονός ότι η παραποίηση των δημοσιονομικών στοιχείων από την Ελλάδα είχε αποκαλυφθεί – ο τότε Υπουργός Οικονομικών, Γιώργος Αλογοσκούφης, παραδέχθηκε ότι το έλλειμμα του προϋπολογισμού της Ελλάδας δεν μειώθηκε ποτέ κάτω από το 3% από το 1999 – η Ευρώπη δεν φαίνεται να ασχολήθηκε σημαντικά με το ζήτημα.
Ενδεικτικά, η Κατίνκα Μπάρις, επικεφαλής οικονομολόγος στο Κέντρο Ευρωπαϊκής Μεταρρύθμισης, είχε δηλώσει δεν αποτελούσε έκπληξη η συγκεκριμένη τακτική.
«Αρκετά κράτη μέλη έκαναν κάτι παρόμοιο λόγω της πολιτικής επιταγής να ενταχθούν στο ευρώ το συντομότερο δυνατό. Η Ελλάδα απλώς προχώρησε λίγο παραπέρα», είπε. Μάλιστα, στην αναφορά του BBC, αναφέρεται πως και χώρες όπως η Γαλλία και η Γερμανία έχουν προηγουμένως αψηφήσει το όριο του 3%.
Ωστόσο, η Ελλάδα δεν υπέστη κάποια κύρωση για τις παραποιήσεις, διατηρώντας, όμως, την πάγια τακτική συνεχούς δανεισμού για κάλυψη του ελλείμματος, αντί για αναμόρφωση των οικονομικών της. Τα αποτελέσματα λίγα χρόνια αργότερα, μάλλον γνωστά για την ελληνική κοινωνία.
Πηγές: ecb.europa.eu, economy-finance.ec.europa.eu, news.bbc.co.uk
