Η βιομηχανία των SLAPP στην Ελλάδα έχει ονοματεπώνυμο, διεύθυνση και μια ακλόνητη, καθεστωτική αλαζονεία. Η πρόσφατη νομική επίθεση του Γρηγόρη Δημητριάδη, πρώην ισχυρού άνδρα του Μεγάρου Μαξίμου και ανιψιού του πρωθυπουργού, εναντίον του καθηγητή Κοινωνικής Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο του Όσλο, Θεόδωρου Ρακόπουλου, δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη ιδιωτική διαφορά. Είναι η συνέχεια μιας συντονισμένης, συστηματικής εκστρατείας «νομικής τρομοκρατίας», η οποία πλέον ξεπερνά τα όρια των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης και εισβάλλει απροκάλυπτα στα αμφιθέατρα, επιχειρώντας να επιβάλει σιωπητήριο και στην ακαδημαϊκή ελευθερία.
Ποιο το έγκλημα του καθηγητή Ρακόπουλου;
Άσκησε δημόσια κριτική στον πρώην γενικό γραμματέα, χρησιμοποιώντας τον όρο «μαφιακοί τροπισμοί». Η απάντηση του συστήματος Δημητριάδη ήταν ακαριαία, τυποποιημένη και απόλυτα προβλέψιμη. Ένα εξώδικο-απειλή, το οποίο λειτουργεί ως προάγγελος εξοντωτικών αγωγών. Πρόκειται για την κλασική συνταγή των Strategic Lawsuits Against Public Participation (SLAPP): στρατηγικές νομικές ενέργειες που δεν στοχεύουν στην αποκατάσταση κάποιας υποτιθέμενης αλήθειας, αλλά στην ηθική, ψυχολογική και οικονομική εξόντωση όποιου τολμά να μιλήσει. Όταν η κριτική ποινικοποιείται και η επιστημονική ανάλυση αντιμετωπίζεται με δικαστικούς κλητήρες, η δημοκρατία διολισθαίνει σε έναν σκοτεινό, αυταρχικό κατήφορο. O Γρηγόρης Δημητριάδης όμως δεν ανακάλυψε τώρα αυτή τη μέθοδο.
Είναι ο άνθρωπος που έχει αναγάγει τη νομική παρενόχληση σε επιστήμη, χρησιμοποιώντας το δικαστικό σύστημα ως προσωπικό του εργαλείο εκδίκησης και αποσιώπησης. «Γεύση» από τις εν λόγω αγωγές ήδη γνωρίζουμε κι εμείς ως εφημερίδα και ως makeleio.gr. Ο κ. Δημητριάδης θεωρεί ότι θα κάνουμε πίσω στην αποκάλυψη της αλήθειας. Είναι μακριά νυχτωμένος. Κι αυτός και τα δύσμορφα και σεσημασμένα παρελκόμενα που τον υποστηρίζουν.
Από τις υποκλοπές στα δικαστήρια
Η ιστορία της «βιομηχανίας αγωγών» του πρωθυπουργικού ανιψιού ξεκίνησε με πάταγο την ίδια ακριβώς ημέρα της παραίτησής του από το Μέγαρο Μαξίμου, στις 5 Αυγούστου 2022. Καθώς το σκάνδαλο των παράνομων παρακολουθήσεων και του λογισμικού Predator συγκλόνιζε τη χώρα, ο Δημητριάδης, αντί να δώσει εξηγήσεις για τις σκοτεινές διασυνδέσεις του γραφείου του, επέλεξε την αντεπίθεση μέσω της δικαστικής οδού. Η πρώτη του μαζική αγωγή στράφηκε κατά της Εφημερίδας των Συντακτών (Εφ.Συν.), του ερευνητικού δικτύου Reporters United, των δημοσιογράφων Νικόλα Λεοντόπουλου και Θοδωρή Χονδρόγιαννου, καθώς και του θύματος των παρακολουθήσεων, δημοσιογράφου Θανάση Κουκάκη. Ζητούσε το εξωφρενικό ποσό των 550.000 ευρώ, μια απαίτηση που σαφώς απoκοπούσε στο να κλείσει ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης και να τρομοκρατήσει τους λειτουργούς της ενημέρωσης. Η κίνηση αυτή προκάλεσε την άμεση καταδίκη από διεθνείς οργανώσεις, όπως οι Ρεπόρτερ Χωρίς Σύνορα (RSF) και η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Δημοσιογράφων (EFJ), που τη χαρακτήρισαν ως μνημείο SLAPP.
Παρά τις διεθνείς αντιδράσεις, ο Δημητριάδης δεν πτοήθηκε. Ακολούθησε δεύτερη αγωγή-μαμούθ, ύψους 3,3 εκατομμυρίων ευρώ, ξανά εναντίον της Εφ.Συν. και των Reporters United, με αφορμή νέα αποκαλυπτικά ρεπορτάζ για το κοινό κέντρο ΕΥΠ-Predator. Στη συνέχεια, στο στόχαστρό του βρέθηκε ο όμιλος Alter Ego Media. Ο πρώην ισχυρός άνδρας της κυβέρνησης απαιτούσε εκατομμύρια ευρώ επειδή τόλμησαν να αναδημοσιεύσουν και να σχολιάσουν τις αποκαλύψεις για το παρακράτος των υποκλοπών.
Τα δικαστικά χαστούκια που αγνοεί επιδεικτικά
Το παράδοξο και άκρως ανησυχητικό για την ψυχοσύνθεση του συστήματος εξουσίας που εκπροσωπεί, είναι ότι ο Γρηγόρης Δημητριάδης χάνει τη μία δικαστική μάχη μετά την άλλη, αλλά επιμένει στην ίδια τακτική. Τον Απρίλιο του 2024, το Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών απέρριψε επί της ουσίας την πρώτη του αγωγή των 550.000 ευρώ κατά των Reporters United, της Εφ.Συν. και του Θανάση Κουκάκη. Τον Απρίλιο του 2025, εκδόθηκε και δεύτερη απόφαση-κόλαφος, η οποία απέρριψε και τη δεύτερη αγωγή του, δικαιώνοντας πανηγυρικά τη δημοσιογραφική έρευνα. Τον Ιούλιο του 2026, ήρθε ένα ακόμη δικαστικό χαστούκι. Το δικαστήριο απέρριψε την αγωγή του κατά της Alter Ego Media, in.gr και των δημοσιογράφων του, κρίνοντας ότι το δημόσιο συμφέρον και η ελευθερία του τύπου υπερέχουν των προσωπικών του ευαισθησιών.
Σε οποιαδήποτε ευρωπαϊκή δημοκρατία, τρεις διαδοχικές, πανηγυρικές δικαστικές ήττες θα είχαν αναγκάσει τον ενάγοντα να αποσυρθεί στο παρασκήνιο. Όχι όμως στην Ελλάδα της ασυδοσίας. Ο Δημητριάδης, θωρακισμένος πίσω από την οικογενειακή και πολιτική του ασυλία, συνεχίζει να παράγει εξώδικα. Η νέα επίθεση κατά του καθηγητή Ρακόπουλου αποδεικνύει ότι η στρατηγική του δεν αφορά πλέον τη νομική δικαίωση, αλλά τη διαρκή παρενόχληση. Ακόμα κι αν ξέρει ότι θα χάσει, χρησιμοποιεί τον πλούτο και την επιρροή του για να σέρνει στα δικαστήρια όποιον δεν ευθυγραμμίζεται με το κυβερνητικό αφήγημα.
Η επέκταση της λογοκρισίας στα Πανεπιστήμια
Η μετακίνηση του στόχου από τους δημοσιογράφους στους πανεπιστημιακούς αποτελεί ποιοτική αναβάθμιση του αυταρχισμού. Η ακαδημαϊκή ελευθερία, κατοχυρωμένη από το Σύνταγμα, αποτελεί το τελευταίο οχυρό της ελεύθερης σκέψης και της κριτικής ανάλυσης. Όταν ένας καθηγητής Κοινωνικής Ανθρωπολογίας δέχεται νομικές απειλές για τον τρόπο με τον οποίο σχολιάζει την πολιτική επικαιρότητα, το μήνυμα που στέλνεται σε όλη την ακαδημαϊκή κοινότητα είναι σαφές: «Σωπάστε, γιατί θα σας καταστρέψουμε οικονομικά». Αυτή η πρακτική SLAPP δεν είναι απλώς μια επίθεση στον Θεόδωρο Ρακόπουλο. Είναι μια ευθεία βολή στον πυρήνα της ελεύθερης έκφρασης. Είναι η προσπάθεια να επιβληθεί ένας ιδιότυπος «νόμος της σιωπής», όπου κανείς επιστήμονας, κανείς αναλυτής, κανείς πολίτης δεν θα διανοηθεί να ασκήσει κριτική στους κυβερνώντες και στους συγγενείς τους.
Η ανάγκη για άμεση απάντηση
Η ελληνική κοινωνία και η διεθνής κοινότητα δεν μπορούν να παραμένουν θεατές σε αυτή τη διολίσθηση. Η θεσμική θωράκιση απέναντι στα SLAPP, αν και συζητείται στα χαρτιά, στην πράξη παραμένει ανύπαρκτη, επιτρέποντας σε ισχυρούς παράγοντες να τρομοκρατούν ανεμπόδιστα. Οι απανωτές δικαστικές αποφάσεις που έχουν δικαιώσει τους «εχθρούς» Δημητριάδη, δείχνουν ότι η Δικαιοσύνη μπορεί να βάλει αναχώματα. Όμως, το κόστος –οικονομικό και ψυχολογικό– για όσους στοχοποιούνται παραμένει τεράστιο. Η αλληλεγγύη στον Θεόδωρο Ρακόπουλο πρέπει να είναι καθολική. Ο ανιψιός του πρωθυπουργού πρέπει να καταλάβει, με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο, ότι η Ελλάδα δεν είναι το προσωπικό του τιμάριο και ότι η ελευθερία του λόγου δεν εκβιάζεται με εξώδικα.
Ρεπορτάζ εφημερίδα ΜΑΚΕΛΕΙΟ
